Skip to main content
فهرست مقالات

اینترنت بسان سمبلی برای خدا

نویسنده:

(6 صفحه - از 48 تا 53)

آنچه در مقاله «اینترنت بسان سمبلی برای خدا» نوشته چارلز هندرسن مطرح می‌گردد، در واقع ارائه یکی از دیدگاه‌هایی است که درباره تاثیر اینترنت و فنّاوری نوین اطلاعاتی در تصور انسان از خدا بحث می‌کند و ما با وجود همه انتقادهایی که نسبت به مبانی این نظریه و تعابیر به‌کار رفته در آن داریم، به منظور آشنا نمودن خوانندگان با این نوع دیدگاه‌ها آن را در معرض استفاده و اطلاع قرار می‌دهیم. گفتنی است که این مقاله توسط مترجم آن آقای عیسی جهانگیر مورد نقد و بررسی قرار گفته که بعد از نوشته مزبور ارائه گردیده است.

خلاصه ماشینی:

"آیا تعهد فرهنگ مدرن به فناوری رایانه‌ای به این معناست که یک شکاف همواره فزاینده‌ای بین دارندگان اطلاعات و فاقدان آنها، یا بین تهیدستان و ثروتمندان خواهد بود؟ آیا خدای جدید عصر اطلاعات فقط به اشخاصی اهمیت خواهد داد که فرصت کافی برای برخورداری از رایانه‌های حرفه‌ای را داشته باشند؟ آیا شبکه‌های رایانه‌ای در همان جهتی که تلویزیون رشد کرد؛ یعنی به سوی یک رسانه تفریحی تا یک رسانه روشنگر رشد خواهند کرد، یا به سوی فناوری‌ای که موفقیت آن تنها زمانی است که کاربران آن، مصرف کنندگان غیر فعال باشند؟ آیا تجاربی که فناوری جدید در سر می‌پروراند، جایگزین کم‌ارزشی برای زندگی معنوی و مقتدر ارائه خواهد کرد؟ در این جهان ناآرام، آیا دین آن گونه که کارل مارکس گفته بود، بسان افیون جدید نیرومند انسان‌ها خواهد بود؟ عجیب آنکه شدت چنین سؤال‌هایی، شاید خود محکم‌ترین دلیل بر این باشد که در حقیقت اینترنت نماد بسیار خوبی برای خداست. وی ابتدا با طرح سؤال، چگونگی کاربرد این نماد را برای وجود مقدس الهی سنجیده و ضمن نقد و رد شایستگی این نماد برای خدای مقصود در عقاید سنتی ادیان ابراهیمی، در نهایت با تبیین بیشتر جایگاه شبکه عالم‌گستر اینترنت و امتیاز خاص آن بر دیگر رسانه‌ها و همچنین با استناد به جملاتی از متکلم برجسته معاصر پل تیلیش (1886-1965م) چنین نتیجه می‌گیرد که اینترنت نماد خوبی برای خداوند است و در تایید نظر خود نوشته‌اش را با این جمله به یاد ماندنی پایان می‌بخشد که: «شاید در حقیقت خدا همان شبکه بزرگ‌تری باشد که شبکه‌ای بزرگ‌تر از آن را نمی‌توان تصور کرد»."

صفحه: از 48 تا 53
48 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

49 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

50 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

داراى جايگاه مهم يكسانى در دايره زندگى‌ هستند‌.

اگر‌ در زمـان حكومت سلطنتى، خداوند‌ از‌ طريق‌ فرامينى از بالا با مخلوقاتش ارتباط برقرار مـى‏كرد، در جـهان شـبكه‏اى خداوند ارتباطى (Relational) است؛ خداى عصر اطلاعات، در درون ارتباطات‌ و رخدادهاى‌ زندگى‌ سخن مى‏گويد.

اگر در دوران صنعتى، خداوند تنها‌ به‌ مـثابه ‌ ‌طـراح بزرگ و پديد آورنده قوانين طبيعت تلقى مى‏شد، در دوران كنونى خداوند در روابط شخصى مردم براى هـمگان‌ در‌ دسـترس‌ مـى‏باشد. خداى عصر اطلاعات خداى دست نيافتنى، دور و بى‏حركت نيست‌؛ بلكه شريك پرشور و حرارتى است كه همواره احـساس رشد و تحول را در ما مى‏دمد و مخلوقات خود را همانند‌ خود‌ مى‏سازد‌.

اگر اينترنت، رفته‏رفته بـه منزله سمبل و كنايه‏اى بـراى پروردگـار نگريسته مى‏شود‌، بدين‌ جهت نيست كه سمبلى جديد به گونه‏اى معجزه‏آسا از آسمان فرود آمده است؛ بلكه اين نگرش‌ از‌ طريق‌ همان فرايندى است كه اغلب سمبل‏هاى دينى پا به هستى نهاده‏اند كه‌ طبيعتاً‌ خارج‌ از تجربه روزمـره انسان‏هاى موجود است.

آن زمان كه فرمانروايان بر ملل زمين حكمفرمايى‌ مى‏كردند‌، خداوند‌ از بلنداى كوه‏ها با مردمان ساكن در نزديك آنها سخن مى‏گفت و با خداوند نيز‌ همچون‌ يك فرمانروا سخن گفته مى‏شد. بدين سان در عـصر اطـلاعات، خداوند به عنوان‌ موجودى‌ در‌ درون و از طريق شبكه‏اى كه ما را به يكديگر متصل مى‏كند، درك مى‏شود. از‌ برخى‌ جهات آن شبكه، اينترنت است.

با اين حساب بايد پرسيد كه چرا و يعنى‌ چه؟ چرا‌ براى‌ مثال، اينترنت به چنين نـماد قـدرتمندى براى خدا تبديل شده است؟ چرا تلفن چنين نشده است؟ مگر‌ تلفن‌ ابزار ارتباطى نيست كه همه انواع ارتباطات بشرى را توسط شبكه‏اى از‌ سيم‏ها‌ تسهيل‌ مى‏كند؟ يا چرا تلگراف اين چنين نيست؟ و يا مادر همه آنها، دستگاه چـاپ، اين گـونه نيست؟ هيچ يك‌ از‌ تلفن‌، تلويزيون يا دستگاه چاپ در تصويرنگارى دين سازمان‏يافته چندان مهم جلوه نكرده‏اند‌.

بر‌ اين اساس، حال كه اين اختراعات فنّاورانه به نمادهاى مذهبى مبدل نگشته‏اند، چرا فنّاورى‏هاى رايانه‏اى چنين‌ مقدس‌ مى‏نمايند؟ آيا اين پديده نيز صرفاً يك مـُد زودگـذر ديگـرى است كه به‌ تدريج‌ عادى و عـرفى خـواهد شد؟

بـر اين باورم كه‌ آنچه‌ در‌ حال حاضر نظاره‏گر آنيم، چيزى فراتر از‌ يك‌ مُد گذرست. من به اين نتيجه‏گيرى كاملاً اعتماد و اطمينان دارم؛ زيرا تاريخ گواهى‌ مى‏دهد‌ كه عـصر اطـلاعات از خـيلى‌ زمان‌ پيش‏تر در‌ حال‌ روى‌ دادن بوده است.

اين دگرگونى‏ها فزاينده‌ و مـتراكم‌ بـوده‏اند و ما متوجه جريان‏هاى ژرفى كه تا اين اواخر نزديك بود ما‌ را‌ از ميان بردارند، نشده بوديم. براى‌ پى بردن و توجه به‌ پديده‏هايى‌ بـه اين بـزرگى، نـيازمند مدتى‌ وقت‌ و زمان است.

همچنان كه مارشال مك لوهان و كونتين فـير در عبارت «رسانه، همان‌ پيام‌ است» مطرح مى‏كنند كه: «وقتى‌ با‌ يك‌ وضعيت كاملاً جديد‌ روبه‏رو‌ مى‏شويم، ما معمولاً خودمان‌ را‌ بـه اشـياء و حـال و هواى گذشته متصل مى‏كنيم. ما به حال از طريق آينه عقب‏نما‌ نـگاه‌ مـى‏كنيم و عقب عقب بسوى آينده مى‏رويم‌».

در‌ آغازين ساعت‏هاى‌ قرن‌ بيست‌ و يكم تغييرات چندان به‏سرعت‌ روى مى‏دهند كه حتى متعهدترين افـراد بـه نـظام‏هاى اعتقادى و ارزش گذشته مجبورند تا صرفاً براى‌ ماندن‌ در اين مسير چشمان خود را‌ بر‌ آينـه‌ عـقب‏نما‌ بـبندند‌.

در زمانى كه‌ شتابان‌ و با سرعت به سوى عصر اطلاعات پيش مى‏رويم، دانستن اينكه در كجا قـرار داريم، بـه هـمان‌ اندازه‌ مهم‌ مى‏شود كه بدانيم از كجا آمده‏ايم. در‌ واقع‌ اين‌ دانش‌ به‌ مسئله‏اى‌ حياتى تبديل مـى‏شود.

افـزون بر اين، وقتى از چشم انداز آينده به گذشته مى‏نگريم، تازه متوجه چيزهايى مى‏شويم كه قـبلاً بـا بـى‏توجهى از كنار آنها مى‏گذشتيم؛ براى‌ نمونه، فردى متوجه مى‏شود كه فنّاورى‏هاى ارتباطى رايانه‏اى پيشرفت ناگهانى بـسيارى داشـته است. اكنون مردمان يهودى، مسيحى و مسلمان مى‏دانند كه كتاب‏هاى مقدس آنها قرن‏هاست كه توسط دسـتگاه چـاپ تـوليد شده‌ و از‌ طريق شبكه‏هاى متشكل از مراكز نشر و كتاب‏فروشى‏ها توزيع شده‏اند.

ظهور ناگهانى اين متون در اينترنت نشانگر يك قـدم ديگـر در راستاى مسيرى است كه به اندازه تاريخ درازا دارد‌.

سال‏ها‌ يهوديان، مسيحيان و مسلمانان مفتخر بـودند كه بـه عـنوان «اهل كتاب» شناخته مى‏شدند. در قرن حاضر مشاهده مى‏كنند كه تا چه اندازه عميق‏ترين اعتقادات‌ آنها‌ و ژرفـ‏ترين دانـش آنـها درباره خدا‌، به‌ طرز جبران‏ناپذيرى با محصول صنعت بشرى در ارتباط است.

امـّا حـقيقتى كه مغفول مانده اين است كه آن عقايد تا حد زيادى توسط فنّاورى‌ شكل‌ گرفته‏اند؛ فنّاورى‏اى كه فهم‌ كتاب‏هاى‌ مقدس را امكان‏پذير سـاخته اسـت.

دستگاه چاپ ابزارى بود كه بر ابزارسازها تأثير شگرفى داشته است.

معمولاً در سـرتاسر تـاريخ دين سازمان يافته، فنّاورى، چه خوب و چه بـد، نـوعى الهـيات‌ بوده‌ است.

احتمال دارد كه بسيارى از اهل ايمان بـا آگـاهى از بزرگى و وسعت اين دگرگونى‏ها، نوعى احساس ترس، نگرانى يا حتى تعجب

51 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

52 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

53 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10