Skip to main content
فهرست مقالات

نگاه دوم: فرایند تولید نرم افزار جامع فقه اهل بیت(ع

مصاحبه شونده:

(2 صفحه - از 6 تا 7)

خلاصه ماشینی:

"این برنامه چه امکانات ویژه نسبت به سایر معجم‌های لفظی مرکز دارد؟ یکی از قابلیت‌های ویژه این برنامه، فهرست گزینشی است؛ که در آن تمامی ابواب کتب فقهی به میزان 573661 عنوان باب در یکجا جمع آوری شده است و محقق می‌تواند با درج یک کلمه مانند «الخمس»، 3259 عنوان باب را ملاحظه کند که در آنها بحث «خمس» مطرح شده است. نسخه پژوهشی جامع فقه اهل‌البیت(ع) مانند یک کتابخانه بزرگی است که مجموعه کتب زیادی در آن قرار دارد و محقق با مراجعه به آن، کتاب‌ها را انتخاب می‌کند و سپس آنها را به ترتیب چینش‌های مورد نظر در برنامه همچون تاریخ تألیف، مرتب می‌کند هر وقت به استفاده از یک کتاب یا کتاب‌های خاص نیاز پیدا نمود، می‌تواند از این چینش به عنوان میز مطالعه خود استفاده کند."

صفحه: از 6 تا 7
6 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

7 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

گـرچه‌ از نـظر فنى برنامه‏هاى مركز‌ در‌ سطح‌ بسيار بالايى توليد‌ مى‏شود‌، اما در خصوص اين‌ بـرنامه‌ بـا افراد گوناگون مشورت كرديم و پيشنهادهاى خوبى را هم دريافـت كرديم. در عـمل نـيز‌ تلاش‌ شده است تا پيشنهادهاى قابل اجـرا‌ را‌ در طـراحى‌ برنامه‌ در‌ نظر بگيريم. به همين‌ دليل، در اين نرم‏افزار كه يك برنامه معجم لفظى است، آنچه براى كاربـر در نـظر‌ گرفته‌ شده است، مانند: انـواع فـهرست‏هاى مختلف‌، جـستجوها‌، ديالوگـ‏هاى‌ تـحقيقاتى‌ در‌ نمايش متن و ده‏ها‌ امكان‌ ديگر. بـه جـرأت مى‏توان گفت كه اين برنامه از امكانات يك معجم لفظى هم فراتر رفته‌ زيرا‌ متون‌ با شـروح (904 جـلد كتاب) به هم‌ پيوند‌ داده‌ شـده‌ است‌؛ به‏گونه‏اى‌ كه با مـطالعه مـتن مى‏توان به شروح و حواشى آن نـيز دسـت يافت.

در نرم‏افزار جامع فقه اهل‏البيت(ع) آيا فقط به كتب فقهى پرداخته شده يا كتب ديگـر‌ نـيزدر برنامه وجود دارد؟

مسئولان مركز بـعد از ارائه نـرم‏افزار نـهج البلاغه، نور الجـنان و كتـابخانه اصول فقه، در صدد بـر آمـدند تا كتابخانه فقه را هم توليد كنند و حداقل در فقه‌ شيعه‌ يك مجموعه كامل را آماده كنند. از اينـ‏رو، سـعى كرديم كه هر تعداد كتاب فقهى را كه به زبـان فـارسى و عربى وجـود دارد، جـمع‏آورى كنـيم و سپس ساير كتبى كهـ‌ به‌ گونه‏اى به فقه مربوط مى‏شوند، مانند قواعد فقهيه، آيات الأحكام، منابع حديثى فقه، اصلاحات فـقهى و تـاريخ فقه و فقها به اين مجموعه افزوده گـشت‌. عـلاوه‌ بـر اين، مـتن كامـل قرآن‌ مجيد‌ و كتـاب لسـان العرب را نيز با قابليت‏هايى چند در اين برنامه قرار داديم.

قابليت متن و شرح اين برنامه چگونه است؟

من بسيارى از نرم‏افزارهاى داخـلى‌ و خـارجى‌ را در زمـينه فقهى‌ ديده‏ام‌؛ اما اين قابليت در هيچ برنامه‏اى نـبود. در قـسمت مـتن و شـرح كه 904 جـلد كتـاب وجود دارد، كار بزرگى صورت گرفته و محققان مركز وقت زيادى را صرف كردند تا توانستند‌ متن‏ها‌، شروح و تعليقه‏ها را به هم مرتبط كنند.

آمارهاى موجود در اين باره گواه سخن بنده است؛ مثلاً: شـرايع محقق با 23 عنوان شرح و حواشى مرتبط شده است، عروةالوثقى كه يك‌ كتاب‌ فقهى فتوايى‌ است، با حدود 45 عنوان شرح و حاشيه مرتبط شده و يا رسائل فقهى شيخ انصارى با 11 عنوان‌ شرح و حاشيه ارتباد داده شـده اسـت و موارد ديگر.

اين برنامه چه‌ امكانات‌ ويژه‌ نسبت به ساير معجم‏هاى لفظى مركز دارد؟

يكى از قابليت‏هاى ويژه اين برنامه، فهرست گزينشى است؛ كه در ‌‌آن‌ تمامى ابواب كتب فقهى به ميزان 573661 عنوان باب در يكجا جمع آورى‌ شـده‌ اسـت‌ و محقق مى‏تواند با درج يك كلمه مانند «الخمس»، 3259 عنوان باب را ملاحظه كند كه‌ در آنها بحث «خمس» مطرح شده است. اين امكان از ويژگى‏هاى جستجوى حروفى‌ برنامه اسـت. حـال اگر‌ محقق‌ بخواهد بحث »صـلاة الجـمعه» را جستجو كند، با درج اين دو كلمه، 341 عنوان باب از مجموع بيش از نيم ميليون باب براى او فهرست مى‏شود، ضمن اينكه مى‏تواند به متن‌ مورد نظر نيز دست مـى‏يابد.

يكى ديگـر از ويژگى‏هاى برنامه كه واقعاً زحـمت زيادى بـرايش كشيده شده است، ارائه كتاب‏هايى است كه هنوز چاپ نشده است و تنها، نسخه خطى آن موجود‌ است‌ و يا اصلاً نسخه مكتوب ندارد و فقط نسخه الكترونيكى آن وجود دارد كه آن را از پايگاه‏هاى اينترنتى يا از مراكز و محققان تهيه كرديم. مانند بعضى از كتـبى كه مـربوط به‌ خاندان‌ آل عصفور و كتاب «مشارق الشموس» و...

يكى ديگر از ويژگى‏هاى اين نرم‏افزار، قابليت نسخه‏شناسى است كه مشخصات كامل كتاب و شرح حال نويسنده را در دسترس‏كاربران قرار مى‏دهد.

فرموديد كه مركز‌ به‏زودى‌ نسخه پژوهشى نرم‏افزار جامع فقه اهـل‏البيت (ع) را ارائه مـى‏دهد. لطفاً در بـاره اين برنامه و قابليت‏هاى آن نيز توضيح دهيد.

نسخه پژوهشى جامع فقه اهل‏البيت(ع) مانند يك كتابخانه بزرگى است‌ كه‌ مجموعه‌ كتـب زيادى در آن قرار‌ دارد‌ و محقق‌ با مراجعه به آن، كتاب‏ها را انتخاب مى‏كند و سپس آنها را بـه تـرتيب چـينش‏هاى مورد نظر در برنامه همچون تاريخ تأليف‌، مرتب‌ مى‏كند‌ هر وقت به استفاده از يك كتاب يا‌ كتاب‏هاى‌ خاصّ نياز پيدا نـمود، ‌ ‌مـى‏تواند از اين چينش به عنوان ميز مطالعه خود استفاده كند.

يكى از ويژگى‏هاى نسخه‌ پژوهشى‌، «آيات‌ الاحـكام» اسـت؛ بـدين گونه كه تمام آيات كتب فقهى شناسايى‌ شده است و شما مى‏توانيد با انتخاب يك آيه و كليك روى آن از متن كتاب فقهى‏اى كه بـه آن‌ آيه‌ استدلال‌ كرده‏اند يا به عنوان شاهد آورده‏اند، دسترسى پيدا كنيد.

يكى ديگر‌ از‌ ويژگى‏هاى مـنحصر به فرد نسخه پژوهـشى، قـواعد فقهيه است؛ به گونه‏اى كه قواعد فقهيه را از‌ مجموعه‌ كتب‌ فقهى استخراج نموديم (مجموعاً 140 قاعده فقهى) در برنامه ارائه كرديم و هر‌ از‌ يك‌ قواعد را با ابواب مربوطه از ميان بيش از نيم ميليون باب مرتبط نموديم‌؛ مثلاً‌ قاعده‌ إسقاط الحـق با 274 عنوان باب، اشتراط البلوغ في العترة والايقاعات با 242 عنوان‌ باب‌ و قاعده اضطرار با 837 عنوان باب مرتبط شده است.

با تشكر از اينكه‌ وقتتان‌ را‌ در اختيار ما قرار داديد، به‏عنوان پرسش آخر اگر مـطلبى داريد، بفرماييد؟

از تـمامى محققان‌ و پژوهشگران‌ گرامى تقاضا داريم كه اشكالات برنامه و يا پيشنهادهايشان را به ما منتقل كنند‌ تا‌ ان‏شاءالله‌ در نسخه پژوهشى از آنها بهره‏مند گرديم.