Skip to main content
فهرست مقالات

دیدگاههای کلامی سعدی بر بنیاد قصاید

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (30 صفحه - از 35 تا 64)

کلیدواژه ها :

سعدی ،اشاعره ،علم کلام ،قصاید

poems ،Saadi ،Ashari ،rhetorical topics

کلید واژه های ماشینی : کلام ، قصاید ، اشعری ، کلام اشعری ، اشاعره ، جبر ، دیدگاه‌های کلامی سعدی ، خدا ، معتزله ، خداوند

سعدی یکی از معدود شاعران زبان فارسی است که به واسطة نفوذ آثارش، حضوری دائمی، عمیق و اثربخش در فرهنگ ایرانی داشته است. در این مقاله تلاش شده تا رابطة میان بخشی از اشعار این شاعر یعنی قصاید وی، که عموما لحن و محتوایی وعظ‌آمیز، خطابی و دینی و اخلاقی دارد، با اصول و مبانی مکتب کلام اشعری به‌طور دقیق و مستند بررسی شود. بدین منظور پس از ارائه تعریف؛ ویژگی‌ها، و دلایل پیدایش علم کلام، به بحثی تاریخی دربارة مکاتب کلامی و زمینه‌های پیدایش آن‌ها پرداخته شده، اما از آن میان به دو مکتب غالب کلامی در تمدن اسلامی، یعنی معتزله و اشاعره توجه خاصی شده است. در بخش اصلی این مقاله با عنوان،مکتب کلامی سعدی، ابتدا دلایل و زمینه‌های تاریخی گرایش سعدی به کلام اشعری باز نموده شده و نهایتا نشانه‌های این گرایش و تجلی اشعری‌گری وی از میان قصاید استخراج و ذیل عناوین معروف مباحث کلامی، هم‌چون رویت الهیعدل الهی جبر و اختیار،... طبقه‌بندی و تشریح شده است.

خلاصه ماشینی:

"حسن‌لی در بهار سال 79، در بخشی از مقالة خود با عنوان «چهرة سعدی در آینه‌های موج‌دار» مقالة محقق را چنین مورد ارزیابی قرار داد: «اصل این مقاله دربارة "قضا و قدر" در قرآن کریم و سیر آن در میان فرقه‌های گوناگون اسلامی است، که گرچه در گونة خود، نوشته‌ای ارزشمند و استوار و گسترده است، اما پیوند آن با سعدی ‌ـ که نام نوشته با آن آغاز شد ـ چندان استوار نیست: از همة بیست و چهار صفحة نوشته‌، تنها سه صفحة آغاز آن در پیوند با سعدی است. در قصاید سعدی می‌توان اصول آموزه‌ها و اعتقادات مکتب کلام اشعری را در این زمینه به وضوح دید: پیدا بود که بنده به کوشش کجا رسدکس را به خیر و طاعت خود اعتماد نیستتا روز اولت چه نبشتست بر جبین بالای هر سری قلمی رفته از قضاآن بی‌بصر بود که کند تکیه بر عصازیرا که در ازل سعدااند و اشقیا (1/ ابیات 71-73) و) رؤیت خداوند آن‌چه باعث طرح بحث "رؤیت الهی" در میان مکاتب کلام اسلامی شده، وجود آیاتی از قرآن کریم از جمله آیة شریفة «وجوه یومئذ ناضره الی ربها ناظره» (قیامة/ 23) و نیز روایاتی از قبیل «انکم سترون ربکم یوم القیامة کما ترون القمر لیلة البدر» و یا روایت «انکم لن تروا ربکم، عزوجل، حتی تموتوا» (جامع‌الصغیر، 1/ 102) است که لفظا و ظاهرا دلالت بر رؤیت الهی در روز قیامت دارد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.