Skip to main content
فهرست مقالات

دلایل سازگاری حکومت مشروطه با مبانی اسلامی دراندیشه سیاسی آخوند خراسانی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (32 صفحه - از 37 تا 68)

کلیدواژه ها :

آخوند خراسانی ،حکومت مشروطه ،نهضت مشروطه ایران

کلید واژه های ماشینی : مشروطه ، حکومت ، حکومت مشروطه ، خراسانی ، اسلامی ، مشروطیت ، سیاسی ، اندیشۀ سیاسی آخوند خراسانی ، نجف ، حکومت مشروطه با مبانی اسلامی

در جریان نهضت مشروطه ایران، علما و روحانیان نقش غیرقابل انکاری ایفا نمودند. مهم ترین اقدام علمای مشروطه خواه، تئوریزه کردن مبانی و مولفه های مشروطیت و مفاهیم مرتبط با آن براساس آموزه های اسلامی و بومی سازی این مفاهیم برای جامعه مذهبی ایران بود. در راس علمای مشروطه خواه، زعیم بزرگ حوزه نجف و استاد بسیاری از فقها و مراجع معاصر، آخوند خراسانی قرار داشت. یکی از ابعاد تاثیرگذاری ایشان در نهضت مشروطه، تلاش برای تئوریزه کردن مشروطه و مفاهیم و نهادهای جدیدی بود که همراه با آن برای اولین بار به ایران وارد شد؛ نیز سازگارکردن آن با آموزه های اسلامی بر اساس اندیشه سیاسی شیعه در زمان غیبت بود. این مقاله به مطالعه استدلال هایی که ایشان برای اثبات مشروطیت اقامه کرده است، می پردازد. آخوند خراسانی در جایگاه یک فقیه و اصولی برجسته، با مبنا قرار دادن نظریه غاصبیت سلطنت شیعه در زمان غیبت و با بهره گیری از قواعد فقهی و اصولی همچون «دفع افسد به فاسد» و «حفظ کیان اسلام»، به این مهم پرداخته اند. ایشان با شناسایی مولفه های حکومت مشروطه در غرب، سازگار بودن هر کدام از این مولفه ها را با مبانی اسلامی اثبات نموده، همچنین مشروطه شدن حکومت را تنها راه نجات کشور از سلطه اجانب و مصداق «حفظ کیان اسلام» می دانسته اند. رویکرد آخوند خراسانی به «مشروطیت» و مفاهیم مرتبط با آن، مانند حکومت قانون، محدودیت قدرت سلطنت، نمایندگی، تساوی آحاد ملت در برابر قوانین و آزادی بیان و انتقاد در چارچوب احکام شریعت، از حد فتوا و مجوز شرعی که کارویژه عمده مراجع دینی است، بسیار فراتر رفته، ایشان با توجه به ناآشنا بودن جامعه مذهبی ایران در آغاز قرن بیستم و یک سده پیشتر از زمان حاضر با این گونه مفاهیم، به تبیین این آموزه ها با رویکرد دینی پرداخته اند.

خلاصه ماشینی:

"فصلنامه علمی-پژوهشی شیعه‌شناسی صفحات 37 تا 68 سال دهم/شماره /37بهار 1391 A Quarterly for Shicite studies Vol. 10/No. 1 Spring 2012 دلایل سازگاری حکومت مشروطه با مبانی اسلامی در اندیشۀ سیاسی آخوند خراسانی دکتر سید محمد رضا احمدی طباطبایی/علی حجتی استادیار دانشگاه امام صادق علیه السلام/کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه السلام چکیده در جریان نهضت مشروطۀ ایران،مهم‌ترین اقدام علمای مشروطه‌خواه،تئوریزه کردن مبانی و مؤلفه‌های مشروطیت و مفاهیم مرتبط با آن براساس آموزه‌های اسلامی و بومی‌سازی این مفاهیم برای جامعۀ مذهبی ایران بود. در اینجا آخوند خراسانی بدون آنکه در اصل مشروطیت دخل و تصرفی کرده باشد،با استفاده از ویژگی ذاتی خود مشروطه که همان ادارۀ امور کشور براساس رأی اکثر مردم است،این گونه استدلال می‌کند که چون اکثر مردم ایران مسلمان و شیعه و خواستار عمل به احکام شرعی می‌باشند،پس اقتضای مشروطیت حکومت در ایران،التزام به احکام شرع و تصویب قوانین موضوعه براساس اسلام است. گفتنی است حمایت آخوند خراسانی از انقلاب مشروطه و ضرورت تحدید قدرت سیاسی در ایران،صرفا به استوار کردن مبانی نظری مشروطیت براساس آموزه‌های اسلامی محدود نشده،بلکه ایشان به عنوان زعیم و مرجع طراز اول شیعه در نجف- که پایگاه اصلی مرجعیت شیعه در حدود یک هزار سال بوده-اقدامات قاطع و عملی نیز برای به ثمر نشاندن این نهضت انجام داده‌اند."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.