Skip to main content
فهرست مقالات

نگاهی بر چالش های نظری استاد مطهری با آرای فلسفی علامه طباطبائی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (22 صفحه - از 119 تا 140)

مرتضی مطهری معمولا به عنوان شرح و بسط دهنده دیدگاه‌های علامه طباطبائی معروف است، اما با تأمل در آثار وی می‌توان ابعاد متعددی از اجتهادها و استنباط‌های شخصی را در آنها یافت. بخشی از این آرای ویژه در چالش و تقابل با آرای علامه طباطبائی قرار می‌گیرند. این مقاله درصدد ترسیم بخشی از چالش‌های این دو متفکر در عرصه مباحث نظری و فلسفی است. پاره‌ای از این چالش‌ها مربوط است به مسائلی از قبیل: حرکت توسطی، لزوم موضوع حرکت، حرکت بالعرض یا بالتبع، حرکت و تکامل، حرکت و مسئلة تضاد، حامل استعداد‌، حدوث ذاتی، برهان صدیقین، حکمت الهی،‌ عبث نبودن خلقت، اصل استخدام، کلیت احکام اخلاقی و جاودانگی آن، ضرورت اجتماع.

خلاصه ماشینی:

"به نظر مطهری، اعتباریات فقط مربوط به احساسات و خواسته‌های شخصی و جزئی افراد نیست، بلکه افراد دارای خواسته‌های کلی و مطلق هم هستند که براساس آنها می توان از اصول جاودانه اخلاق دفاع کرد: ما اصل خوبی و بدی را همان طور قبول می‌کنیم که امثال آقای طباطبائی و راسل گفته‌اند که معنای خوب بودن و خوب نبودن، باید و نباید، دوست داشتن و دوست نداشتن است، ولی کدام من دوست داشته باشد؟ من سفلی یا من علوی؟ آن جا که من علوی انسان دوست داشته باشد، می‌شود اخلاق و ارزش، و این که انسان برای اخلاق یک علوی احساس می‌کند، ناشی از همین جاست، و این که انسان یک جنبه از وجود خودش و کارهای مربوط به آن جنبه را دارای علو و بلندی می‌بیند، یک اعتبار و قرارداد نیست، بلکه برای این است که آن جنبه را در وجود، اقوی و اکمل احساس می‌کند و تمام کمالات هم به همان وجود و اشتداد در آن برمی‌گردد، و همه نقص‌ها به عدم. ضرورت اجتماع از نظر علامه، گرایش انسان به اجتماع یک امر اضطراری است، زیرا انسان‌ها برای نیل به منافع مادی خود، جامعه را تشکیل می‌دهند: «انسان هم‌نوعان خود را نیز مانند سایر موجودات در راه منافع خویش استخدام می‌کند، ولی چون هر فردی درصدد استفاده از فرد دیگر و کار کشیدن از سایر انسان‌هاست ناچار باید یک سازش و همکاری بین افراد بشر برقرار شود تا در سایه آن همه بهره‌مند گردند..."

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.