Skip to main content
فهرست مقالات

ایجاد سامانه شاخص های بیابان زایی بر اساس DPSIR (بهره گیری از روش فازی - تاپسیس)

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (18 صفحه - از 33 تا 50)

مطالعات ارزیابی و پایش بیابان­زایی بر روی داده­ها و شاخص­های درست و دقیق به منظور تعیین شاخص­های بیابان­زایی برای بکارگیری در برنامه­های کاهش و جلوگیری از فرایند بیابان­زایی متمرکز شده است. آنچه در ارزیابی بیابان­زایی مهم به نظر می­رسد امتیازدهی برای اولویت­بندی و رتبه­بندی شاخص­های بیابان­زایی به گونه­ای است که در برنامه­های کاهش اثرات این فرایند، قابل استناد باشد. هدف رتبه­بندی، ترتیب­بندی، آرایش داده­ها و دادن امتیاز به شاخص­هاست. در بسیاری از موارد در رتبه­بندی شاخص­ها، ابهام و عدم اطمینان وجود دارد. در این پژوهش با کمک تئوری فازی و تلفیق آن با روش­های تصمیم­گیری چند شاخصه به تعیین سامانه شاخص بیابان­زایی به منظور مدیریت ریسک این پدیده پرداخته شده است. در ابتدا شاخص­های موثر در بیابان­زایی شناسایی و به وسیله گروه خبرگان ارزیابی و اهمیت هر شاخص تعیین گردید. در نهایت، با تلفیق فازی و روش تاپسیس در قالب مجموعه مثلثی فازی، شاخص­ها رتبه­بندی و سامانه شاخص­های بیابان­زایی برای مدیریت ریسک تعیین شد. نتایج پژوهش نشان می­دهد که شاخص­های مربوط به پوشش گیاهی و شاخص­های فشار، اهمیت بالا در بیابانی شدن دارند. بنابراین، در مدیریت ریسک بیابان­زایی نقش مهم­تری نیز دارند. همچنین ارزیابی­ها موید توان بالای تلفیق فازی و روش تاپسیس در کاهش ابهام است. لازم به ذکر است این پژوهش در قالب پروژه DesertWatch و انتخاب شاخص­ها بر اساس DPSIR بوده است.

خلاصه ماشینی:

"جدول 3- شاخص‌های (Alternatives) رتبه‌بندی شده به ترتیب جدول 2 (شاخص‌های DesertWatch در سه کشور اجرا شده) کاهش در تعداد گونه‌های گیاهی (A1) شاخص‌های تخریب خاک و پوشش گیاهی (شاخص‌های وضعیت و اثر) تغییر در ترکیب نوع گونه‌های گیاهی خاص منطقه (A2) کاهش درصد تاج پوشش گیاهی (کانوپی) (A3) فرسایش آبی (A4) فرسایش بادی (A5) شوری‌زایی و برداشت بیش از حد آب‌های زیرزمینی (A6) سخت شدن خاک (A7) کاهش مواد آلی و تنوع زیستی خاک (A8) افت گونه‌های گیاهی ارزشمند و جایگزینی با گونه‌های کم ارزش‌تر (A9) شاخص‌های چرای بی‌رویه و نابودی جنگل‌ها (شاخص‌های فشار و پیش‌برنده) کاهش تراکم گیاهی (A10) سله بستن خاک (A11) افت حاصلخیزی خاک (A12) توسعه اراضی زیر کشت (A13) تهیه چوب برای سوخت (A14) قطع و نابودی درختان (A15) آتش‌سوزی (A16) رهاسازی مزارع و زمین (A17) شاخص‌های جمعیتی و انسانی (شاخص‌های پیش‌برنده) تقاضا برای تولید بیشتر (A18) تغییرات در کاربری اراضی (A19) مهاجرت (A20) صنعتی شدن (A21) افزایش بازارهای تجاری (A22) فشار جمعیت (A23) افزایش پوشش گیاهی (A24) شاخص‌های حفاظتی (شاخص‌های واکنش و پاسخ) اصلاح سیستم آبیاری (A25) افزایش پوشش جنگلی و نهال کاری (A26) مدیریت رواناب (A27) اصلاح خاک (A28) مدیریت چرا برای کاهش تخریب اکوسیستم (A29) جدول 4- دامنه اهمیت و برتری برای شاخص‌های مطالعاتی نقش و برتری معیار دامنه اهمیت 5-1 اهمیت بسیار ناچیز (شاخص نقشی در پایش بیابان‌زایی ندارد) ١ اهمیت کم ٢ اهمیت و نقش متوسط ٣ اهمیت و نقش زیاد ٤ اهمیت خیلی زیاد ٥ و برای امتیازات مقیاس، به این صورت که ارزش ٢ برای زمانیکه شاخص‌ها به طور مناسب و خوبی با نیازهای مقیاس ملی در ارتباطند."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.