Skip to main content
فهرست مقالات

رقابت های ژئوپلیتیکی تأثیر گذار بر ضلع جنوب شرقی ایران بزرگ و عملکرد حکومت قاجار

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (20 صفحه - از 21 تا 40)

کلیدواژه ها :

حکومت قاجار ،بازی بزرگ ،دوره‌ی ژئوپلیتیک استعماری ،جنوب‌شرق ایران

کلید واژه های ماشینی : جنوب شرقی ایران ، حکومت قاجاری ، حکومت ، جنوب شرقی ایران بزرگ ، ایران ، رقابت‌های ژئوپلیتیکی ، رقابت‌های ژئوپلیتیک ، عملکرد حکومت قاجاری ، ضلع جنوب شرقی ایران ، هندوستان

ازجمله نتایج رقابت ژئوپلیتیکی«بازی بزرگ»، تجزیه‌ی سرزمین‌های تاریخی ایران بزرگ و تحدید مرزهای ایران جدید در جناح شرقی و جنوب‌شرقی بود. این وقایع در دوره‌ی ژئوپلیتیک استعماری و همزمان با دوره‌ی حکومت قاجاری به‌وقوع پیوست. موقعیت حاشیه ای جنوب‌شرق، همجواری آن با هندوستان، محدودیت‌های جغرافیای طبیعی و تمایزات جغرافیای انسانی آن به‌همراه پیش‌زمینه های تاریخی و حکمرانی حکومت‌های محلی مدعی و نیمه‌مستقل، این بستر جغرافیایی را مستعد تاثیرپذیری از رقابت‌های ژئوپلیتیکی کرد. هنگامی که در یک ظرف فضایی زیرملی زمینه ها برای تاثیرپذیری از رقابت‌های ژئوپلیتیکی و بازیگران فراملی فراهم است، این وظیفه حکومت است که با عملکرد صحیح خود در قبال ظرف فضایی و بازیگران جهانی، منطقه‌ای و محلی، رقابت‌های ژئوپلیتیکی تاثیرگذار بر آن را مدیریت کند. در جریان رقابت‌های ژئوپلیتیکی قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم این نقش برعهده‌ی حکومت قاجاری گذاشته شده بود. این پژوهش با رویکردی تاریخی ضمن کنکاش رقابت‌های ژئوپلیتیکی تاثیرگذار بر جنوب‌شرق ایران بزرگ و زمینه ها و بستر جغرافیایی ـ تاریخی این ظرف، به ارزیابی عملکرد حکومت قاجاری در قبال جنوب‌شرق و رقابت‌های تاثیرگذار بر آن پرداخته است. یافته های پژوهش نشان داد که علاوه‌بر بسترهای جغرافیایی و تاریخی جنوب‌شرق، ضعف‌های ساختاری، شناختی و عملکردی حکومت قاجار عامل زمینه ساز دیگری برای تاثیرپذیری جنوب‌شرق ایران بزرگ از رقابت‌های ژئوپلیتیکی و درنتیجه تجزیه‌ی سرزمین‌های تاریخی ایران و شکل گیری مرزهای شرقی و جنوب‌شرقی ایران جدید شد.

خلاصه ماشینی:

"این سیاست‌ها و سناریوها از تنوع خاصی برخوردار بودند که موارد زیر از جمله آنها است: سیاست جلب دوستی و همکاری‌با ایران و برخی حکومت‌های محلی،رویارویی مسلحانه و جنگ با ایران(ماجرایهرات)،تلاش برای روی کار آوردن مهره‌های دست‌نشانده در مناطق همجوار با هندوستان(رویکار آوردن شاه‌شجاع درافغانستان)،ایجاد و حمایت از شورش‌ها و حرکات تجزیه‌طلبانه(مانند حمایت از سرکشی آقاخان در جنوب شرق ایران)،ایجاد کشور حائل بین هندوستان و روسیه و ایران(ایجاد افغانستان)،تقسیم مناطق تاریخی ایران و تحمیل حکمیت‌هایمرزی بر ایران(حکمیت‌های گلداسمید،هولدیچ،و ماهون). مهم‌ترین وقایع و سناریوهای ژئوپلیتیکی تأثیرگذار بر جنوب شرق ایران در دوره‌ی حکومت قاجاری عبارت‌اند:از*عهدنامه پاریس و ایجاد کشور حائل افغانستان(تجزیه‌ی خراسان بزرگ)؛ *حکمیت‌های مرزی صورت‌گرفته در شرق و جنوب‌شرقی ایران توسط کمیسیونرهای بریتانیایی(تجزیه‌یسیستان و بلوچستان بزرگ و تقسیم قوم بلوچ بین سه‌کشور)؛ *قرارداد 1907 و تقسیم ایران به مناطق نفوذ انگلستان و روسیه و بی‌طرف؛ *رقابت بر سر نفوذ،کسب امتیاز،منافع،منابع و تأثیرگذاری بر تحولات سیاسی دورنی ایران و جنوب شرقی ایران؛*جنگ جهانی اول و اشغال قسمتی از بلوچستان ایران به دست انگلیسی‌ها. حکومت قاجاری به عنوان یک‌حکومت سنتی کمترین اطلاعات را از قلمرو درونی خود داشت و اطلاعات و شناختآن از ظرف فضایی جنوب شرقی ایران بسیار کم و ناچیز بود و به‌طور قطع و با توجه به اسناد تاریخی می‌توان گفت کهاطلاعات و شناخت حکومت مرکزی از جنوب شرقی ایران بسیار کمتر از مأموران بریتانیایی بوده است."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.