Skip to main content
فهرست مقالات

تحلیل و نقش رقابت های حمدانی - بریدی در رشد و ارتقای آل بویه

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (8 صفحه - از 33 تا 40)

کلیدواژه ها :

آل‌بویه ،عباسیان ،آل بویه ،حمدانیان ،بریدیان ،امیرالامرایی

کلید واژه های ماشینی : حمدانی ، بغداد ، حمدانیان ، خلافت ، آل‌بویه ، بریدیان ، کیل ، دیلمیان ، ترکان ، جنگ

در آستانۀ ورود آل‌بویه به بغداد در سال 334 هـ ق، چند گروه عمده مدعی امارت و حاکمیت بر بغداد بودند. نخست گروه حمدانیان، دوم گروه ترکان و سوم برادران بریدی که بر ثروتمندترین و کلیدی‌ترین منطقۀ نزدیک به بغداد (اهواز، واسط، بصره و بطائح) حاکمیت دیرینه سالی داشتند. در چنین گردونه رقابتی، نبردی سرنوشت‌ساز به نام جنگ کیل (نزدیک مدائن) در سال330هـ ق میان حمدانیان و متحدانشان (ترکان) به عنوان یاران خلافت با بریدیان و هم‌پیمانانشان (دیلمیان) رخ داد که نتایج شگرفی به جای گذاشت. بریدیان نزدیک به بیست سال (314-332 هـ. ق) در جنگ‌های بسیاری وارد شدند؛ اما شکست خاندان بریدی در رویارویی با حمدانیان، اولین و آخرین شکست آنان به معنای وسیع کلمه بود. بریدیان در جنگ کیل به گونه‌ای درهم شکسته و پریشان حال شدند که دیگر توانایی بازسازی نظامی و اجرای هیچ‌گونه تحرکی را در منطقه نداشتند. این نبرد هم سرنوشت بغداد را دگرگون کرد و هم به دوران سلطه و اقتدار امیرالامراها در فاصلة سال‌های 324 تا 334 هـ. ق پایان داد؛ به ویژه سقوط خاندان بریدی را شتاب بخشید و سران و سپاهیان آل‌بویه، که از یک دهۀ پیش مترصد تسلط بر بغداد بودند، اینک بدون وجود هیچ‌گونه مزاحمی (بریدیان) راه را برای رسیدن به دارالخلافه (بغداد) هموار دیدند. مقالة حاضر در پی دست‌یابی به مهم‌ترین پیامدهای نبرد کیل و چگونگی حضور آل‌بویه به عنوان تنها پیروز میدان نبرد در بغداد است.

خلاصه ماشینی:

"در مجموع با توجه به اینکه نیروهای پشتیبان سیف‌الدوله حمدانی در مدائن مستقر بودند، گزارش ابن‌مسکویه دربارۀ مکان کیل به حقیقت نزدیک‌تر است؛ چراکه مسلم است که صحنۀ نبرد بریدیان و حمدانیان پیرامون مدائن واقع شده بود؛ زیرا از آنجا بود که ناصرالدوله حمدانی سپاهیان کمکی را به یاری سیف‌الدوله گسیل می‌داشت. اینک که حوادث سال330 هـ ق به لحاظ زمینه‌های تاریخی نبرد کیل بررسی می‌شود، این نکات جلب توجه می‌کند: الف) حمدانیان از سال260 هـ ق به بعد، جایگاه خود را در موصل و دیارات (دیار ربیعه، دیار بکر و دیار مضر) استحکام بخشیدند و با همۀ فراز و نشیب‌هایی که در ارتباط با خلفا داشتند از نظر خلفا بهترین گزینه برای رهایی از بن‌بست پیش رو بودند (ابن‌اثیر، 1350: 13/ 198و202؛ ابن‌خلدون، 1366: 3/ 326). حال با توجه به نارضایتی مردم بغداد و ترکان از ابوالحسین و با پیوستن ترکان و توزون به حمدانیان، آنان قدرت یافتند و ناصرالدوله نیز با قتل ابن‌رائق، رقیب بزرگ خود را از سر راه برداشت (ابن‌کثیر، 1408: 11/ 202؛ ابن‌العماد، بی‌تا: 4/ 168؛ تتوی، 1382: 3/ 1805) و به اتفاق خلیفه و ترکان به سمت بغداد حرکت کرد. پیامدهای اولیة نبرد این نبرد، که در تاریخ از آن به عنوان جنگ کیل یاد شده است، قوای هر دو طرف حمدانی و بریدی را تحلیل برد؛ اما برای بریدیان بیش از حد گران تمام شد؛ زیرا: 1. توان نیروهای بریدی آن‌چنان درهم شکسته شد که پس از جنگ کیل نتوانستند به اقدام نمایانی دست زنند و دو سال بعد نیز با قتل و مرگ ابویوسف و ابوعبدالله، برترین امرای بریدی، از اهمیت بریدیان کاسته و نقش آنان در تاریخ برای همیشه کم‌رنگ و کم‌رنگ‌تر شد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.