Skip to main content
فهرست مقالات

پژوهشی درباره قیام مردم اصفهان در سال 789 ه. ق

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (20 صفحه - از 117 تا 136)

کلیدواژه ها :

اصفهان ،تیمور ،واکنش ،کنش ،قیام ،سازماندهی اجتماعی

کلید واژه های ماشینی : تیمور ، اصفهان ، قیام ، مردم ، زمینه‌های اجتماعی قیام مردم اصفهان ، قیام مردم اصفهان ، یزدی ، حافظ ابرو ، مردم اصفهان ، شهر

این نوشتار پژوهشی است درباره زمینه های اجتماعی قیام مردم اصفهان در جریان حمله امیرتیمور به قلمرو آل مظفر در سال 789 هـ ق و بازخوانی متون وقایع نگار درباره این رویداد. از آنجایی که مورخان تیموری به عنوان عوامل مشروعیت بخش حکومت تنها بر جنبه ویژه ای از این رویداد تاکید کرده اند، جنبه های دیگر رویداد مانند نقش گروه های اجتماعی، اسباب و زمینه های اجتماعی شکل گیری رویداد، سرنوشت قیام و غیره در گزارش های موجود تقریبا مسکوت مانده است. چنین می نماید که آنچه تاکنون در مورد این رویداد در میان نوشته های پراکنده پژوهشگران آمده تا حدودی برآیند عدم به کارگیری شیوه نقد متون و چیرگی اغراق، تقلیل و پیش داوری درباره این رخداد بوده است. این مقاله درصدد است با بررسی روایات متون تاریخ نگاری آن روزگار به برخی جنبه های اجتماعی و زمینه ها، روند و برآیند قیام مردم اصفهان با نیروهای تیمور بپردازد.

خلاصه ماشینی:

"در غیر این صورت، فرمانروایی مانند تیمور چگونه می‌توانست از نیروی انسانی چشمگیر اصفهان به عنوان منافع درازمدت (مالیات) به‌راحتی بگذرد و آنها را از میان ببرد؟ با این حال، چه مسأله‌ای «خشم» تیمور را برانگیخت یا وی را وادار به چنین واکنشی نمود؟ از همه مهم‌تر اینکه انجام و اقدام کنش ـ که گفته شد لزوما می‌بایست به اندازۀ کشتار قوی و چشمگیر بوده باشد ـ بر چه بستر و زمینه‌ای نهاده شده بود؟ پیش زمینه و مقدمات شکل‌گیری قیام هنگام رویداد؛ یعنی، آغاز و انجام قیام در منابع با تفاوت ذکر شده است: اواخر شوال (حافظ ابرو، 1380: 2/ 667 ؛ خواندمیر،1333: 3/ 319)، پنجم ذی‌القعده (سمرقندی، 1383: 1/دفتر2، 596)، دوشنبه ششم ذی‌القعده (یزدی،1387: 1/589؛ خوافی، 1339: 128) و بیست و یکم ذی‌القعده (ناشناس، بدایع و حوادث تاریخی: برگ264 رو) سال 789 هـ ق تاریخ‌های گوناگونی است که در این مورد آمده است. این موضوع نکتۀ مبهمی در خود دارد: آیا واژه‌های اراذل، اشرار و اوباش یک صفت عمومی است که بر جمعیت اصفهان به‌کار رفته است یا اطلاق حکومتی و تحقیرآمیزی است بر گروهی مشخص و حرفه‌ای مثل دسته‌های اخیان؟ به دیگر سخن، آیا منابع با به‌کارگیری صفت‌های نامناسب یاد شده از یک سو، قصد بی‌اعتبار جلوه دادن اعتراض آنها و از سوی دیگر، انگیزۀ محق جلوه دادن سرکوب آنها را داشته‌اند یا اینکه به گروهی مشخص از قشرهای جمعیتی اصفهان اشاره دارد؟ پاسخ به این پرسش کمی پیچیده است؛ اما از واژه‌هایی که برخی منابع به‌کار می‌گیرند چنین برمی‌آید که دست کم طیف وسیعی از گروه‌های اجتماعی در این قیام شرکت کرده بودند؛ به‌طوری که برخی از منابع واژۀ «اصفهانیان» را در مورد قیام‌کنندگان استفاده می‌کنند (میرخواند، 1370، 6/ بخش اول، 4720 و نیز: سمرقندی، 1383: 1/دفتر2، 596؛ خواندمیر، 1333: 3/ 319)."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.