Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی قلمرو جامعیت قرآن در نگرش تفسیری فخر رازی و آلوسی بغدادی

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (20 صفحه - از 69 تا 88)

کلیدواژه ها :

قرآن ،جامعیت ،فخر رازی ،آلوسی

کلید واژه های ماشینی : قرآن ، جامعیت قرآن ، تفسیری فخر رازی و آلوسی ، قلمرو جامعیت قرآن ، آلوسی ، تفسیر ، فخر رازی ، فخر رازی و آلوسی بغدادی ، مفسر ، تبیان

یکی از ویژگی های قرآن کریم و باورهای بنیادی مسلمانان، جامعیت کلام الهی است که همانند جهان شمولی و جاودانگی قرآن مورد توجه مفسران و قرآن پژوهان از گذشته تاکنون بوده است. امام فخر رازی (544-606) صاحب تفسیر مفاتیح الغیب و آلوسی (1217-1270)، مؤلف تفسیر «روح المعانی فی تفسیر العظیم و السبع المثانی» از جمله مفسرانی هستند که به موضوع جامعیت قرآن توجه کرده اند. با توجه به اینکه فخر رازی از مفسران متقدم به شمار می رود، در تفسیر جامعیت قرآن رویکردی حداقلی دارد و قرآن را در حوزه اصول و فروع دین جامع می داند، در حالی که به نظر وی مساله اشتمال قرآن با جامعیت تفاوت دارد و در مواضعی از تفسیر خود، از اشتمال قرآن بر بسیاری از علوم سخن به میان آورده است، اما آلوسی هر چند در تفسیر خود از امام فخر رازی بسیار تاثیر پذیرفته و به نقل و نقد آرای تفسیری او پرداخته است، در تبیین قلمرو جامعیت قرآن از آراء مطرح شده در باب جامعیت بهره گرفته و در کنار پذیرفتن نظریه حداقلی فخر رازی، رویکرد حداکثری در حوزه جامعیت را مطرح کرده است و دامنه آن را به اشتمال آن بر بسیاری از علوم گسترش داده است. با توجه به اینکه امروزه مقایسه تطبیقی بین اندیشه های متفکران مسلمان در حوزه پژوهش های قرآنی مورد نیاز است و از رهگذر این تطبیق ها، منشا اصلی یک اندیشه و یا اثر پذیری یک مفسر از مفسر دیگر و همچنین تحول موضوعهای قرآنی آشکار می شود، لذا نویسنده این نوشتار در پی آن است تا نگاه دو مفسر قدیم و جدید از اهل سنت را نسبت به موضوع جامعیت قرآن بررسی کند و تحول و گستردگی این موضوع را در دو زمان با هم مقایسه کند

خلاصه ماشینی:

"برای مثال،مجاهدبا تفسیر جامعیت قرآن به بیان همه حلال‌ها وحرام‌ها،قلمرو قرآن را محدود کرده است(ابن کثیردمشقی،1419 ه‍،ج 4:510)یا ابو حامد غزالیکه معنای آیۀ«{/تبیانا لکل شیء/}»(نحل89/)را توسعهبخشید،زیرا از دیدگاه وی افعال و صفات الهیمشتمل بر همه دانش‌ها هستند و چون قرآن شرحذات،افعال و صفات خداوند است،پس مشتمل برهمه دانش‌هاست(غزالی،بی‌تا:135)البته،درسده‌های اخیر نیز،با توجه به پیشرفت‌های علوم،کسانی مانند طنطاوی به منظور دفاع از قرآن و اسلامو جامعیت آنها مجموعه‌ای از مقالات علمی صحیح وغیرصحیح را در تفسیر خود جمع‌آوری کرده وبسیاری از علوم بشری را به قرآن نسبت می‌دهد(خرمشاهی،1364:106). ب:جامعیت قرآن در حوزۀ امور اصلی دینی آلوسی در بخشی از سخنان خود ذیل آیۀ 89سورۀ نحل،بدون اینکه اسمی از فخر رازی ببرد،دیدگاه وی را پیرامون جامعیت قرآن در زمینه تقسیمامور به دینی و دنیوی و همچنین تقسیم امور دینی بهاصلی و فرعی آورده است و بر این اساس که هدفاصلی بعثت انبیا و مراد از خلقت انسان‌ها،توحید وشناخت خداوند متعال است،قرآن کریم را متکفلبیان امور اصلی دینی به کاملترین وجه می‌داند و برایاین قول مستندی از قرآن:{/«و ما خلقت الجن و الإنسإلا لیعبدون»/}(ذاریات56/)[من جن و انس را جزبرای عبادت نیافریدم]-بنابر تفسیر عبادت به معرفت-و حدیث قدسی:«کنت مخفیا فاحببت أن اعرففخلقت الخلق لا عرف»[مخفی بودم،دوست داشتمشناخته شوم،پس خلق را آفریدم تا شناخته شوم]رابه عنوان دلیل آورده است و معتقد است که شارع بهبیان امور دنیوی اهتمام نورزیده است(همان:216). -فخر رازی میان دو واژه جامعیت و شمولیتتمایز قائل شده و این دو مقوله را از هم جدا کردهاست؛با این توضیح که جامعیت قرآن را در محدودهبیان اصول و فروع دین تفسیر کرده است،در حالیکه در مسأله اشتمال معتقد است قرآن علاوه بر اصولو فروع،علوم دیگری را نیز در بردارد،اما آلوسی درآن‌جاهایی که رویکرد حد اکثری دارد،میان این دوواژه تفاوتی نمی‌بیند."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.