Skip to main content
فهرست مقالات

تفسیر به رأی از منظر روایات

نویسنده:

ISC (31 صفحه - از 102 تا 132)

کلیدواژه ها :

تفسیر ،رأی ،مصدر ،غایت ،موضوع ،بیان

کلید واژه های ماشینی : تفسیر، تفسیر به رأی، قرآن، روایات، تفسیر قرآن، دینی، فهم، احادیث، مصدر، مسئله تفسیر به رأی

در این نوشتار، ابتدا متون دینی مرتبط با مسئله تفسیر به رأی و نکوهش آن از منابع شیعی و سنی و آیات قرآنی جست‌وجو و سپس آرای علمای اسلامی در شرح این مفهوم، بررسی شده است و درنهایت، شناخت تفسیر به رأی با بهره‌گیری از مفاد روایات و قراین لغوی و تاریخی صورت گرفته و نتیجه آن شده است که مراد از «تفسیر به رأی» در فرهنگ روایی، شیوه‌ای نکوهیده در شرح و بیان آیات الهی است. درباره وجود تفسیر به رأی در روایات، از چهار منظر: تفسیر به رأی به لحاظ مصدر، غایت، موضوع و یا به لحاظ نحوه بیان، مورد ارزیابی قرار گرفت و دریافتیم که تفسیر به رأی را باید مفهومی عام شمرد که به روش نکوهیده فهم و تفسیر قرآن مربوط است؛ اعم از آنکه به لحاظ مصدر و تکیه‌گاه غیرمعتبر باشد، یا به لحاظ غایت و غرض ناروایی صورت گیرد، که این معنا در همه انواع آیات جاری است و بیانات ظنی و احتمالی را نیز می‌تواند شامل شود.

خلاصه ماشینی:

"اما در کاربرد روایی، علاوه بر مفاد لغوی، در موارد خاصی، مفاد ویژه‌ای نیز در آن ملحوظ است؛ از جمله در احادیثی که درباره تفسیر به رأی آمده، ضمن آنکه مراد از رأی همان اندیشه و نظر عقلی یا نگاه و نظر حسی در ظاهر آیات است، جنبه منفی نیز یافته که این جنبه به لحاظ شخصی و سطحی بودن رأی و اتکا نداشتن به منبعی معتبر و سطحی‌نگری در آن است؛ چنانکه در برخی احادیث، اضافه «رأی» به شخص مفسر، در برابر اتکا به منبع علمی آمده است (شیخ صدوق، توحید، باب 36، ص255)؛ همچنین در روایاتی با مضمون مشابه تعبیر «عقول الرجال» آمده و میزان قرار دادن آن در فهم قرآن ناروا شمرده شده است (مجلسی، ج92، ص91 و 110)؛ و در روایات دیگر میزان قرار دادن آرای برگرفته از حرف مردم در فهم قرآن و توجیه کلام الهی با آن، نکوهش شده است (نهج البلاغه، خطبه 87 و 176). با این بیان روشن می‌شود که نکوهش تفسیر به رأی اختصاص به صورتی ندارد که شخص بداند برداشتهایش خلاف مقصود الهی و معنای صحیح آیات است، چنانکه سیوطی از ابن الانباری این نظریه را نقل نموده است (سیوطی، همان، ص180)؛ بلکه باید گفت این صورت معمولا با تعبیر جدال و مراء در قرآن یا کذب و افترا بر خدا آمده است؛ ولی تفسیر به رأی مفهومی اعم است که ناظر به روشی خاص در فهم قرآن است، اعم از آنکه با علم به خلاف یا جهل بدان باشد و اعم از آنکه نتیجه آن مساوی واقع باشد، یا خیر؛ یعنی اساسا از انتخاب روش غلط و بی‌اساس نهی شده است چنانکه قرآن کریم قذف‌کنندگان و تهمت‌زنندگان را نزد خداوند کاذب و دروغگو می‌شمارد، هر چند ممکن است اتفاقا سخنشان واقعیت نیز داشته باشد (نور/13)."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.