Skip to main content
فهرست مقالات

بررسی تحلیلی نخستین مصراع شاهنامه در مطابقت با باورهای فلسفی باستان و حکمت خسروانی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (26 صفحه - از 1 تا 26)

شاهنامه فردوسی روحی یکتاپرستانه دارد و سطوح دینی، آیینی و اساطیری موثر در ژرف ساخت روایی آن در طول تاریخ دچار «اسطوره زدایی» شده است، اما با شیوه های تحلیلی می توان بازمانده های بسیاری از باورهای کهن را هم در سطوح نمادین روایات و هم در زبان و تعابیر و تصاویر فردوسی باز جست. یکی از مهم ترین بخش های شاهنامه که نشانه های یک بنیاد شناسی الهی را در آن می توان یافت، «خردنامه» دیباچه کتاب و معروف ترین عبارت آن، یعنی مصراع نخست آن («به نام خداوند جان و خرد») است. در این جستار، با استفاده از رهیافت های زبانی و معنایی و به یاری استدلال های ریشه شناختی و تفسیر فلسفی، این موضوع بررسی شده است که این مصراع- علاوه بر نمایش باورهای کهن حکمت مشایی که «عقل» و «نفس» کلی را دو مولود آغازین «احد» می داند- می تواند تفسیری دیگر از هویت فلسفی خدای یگانه در حکمت خسروانی را که «جان بخشی» و «خردبخشی» دو شاخصه اصلی معرفت شناسی الهی آن را تشکیل داده است، نمادینه کرده باشد.

خلاصه ماشینی:

"در این جستار، با استفاده از رهیافت هـای زبـانی و معنـایی و بـه یـاری اسـتدلالهـای ریشه شناختی و تفسیر فلسفی ، این موضوع بررسی شده اسـت کـه ایـن مـصراع- عـلاوه بـر نمـایش باورهای کهن حکمت مشایی که «عقل » و «نفس » کلی را دو مولود آغازین «احد» می دانـد- مـی توانـد تفسیری دیگر از هویت فلسفی خدای یگانه در حکمت خسروانی را که «جانبخشی » و «خردبخـشی » دو شاخصة اصلی معرفت شناسی الهی آن را تشکیل داده است ، نمادینه کرده باشد. اهـورامزدا - خـدای یگانـه در جهـانبینـی زرتشت - از تبار همین اسورههاست که در بسیاری دیگر از ادیان ایرانی نیز مورد سـتایش و تعظـیم قـرار گرفته بود؛ از جمله در کتیبه های شاهان هخامنشی که پیرامون مزدیسنی بودن یا نبودن آنها نظرات موافق و مخالف بسیاری ارائه شده است ، ستایش او به وفور یافت می شود؛ چنان که داریوش بزرگ، در کتیبه هـای 1- Kellens 2- Āsura 3- Daeva 4- Mazda - yasana 5- Daeva- yasna 6- Widengren 7- Nigosian 8- Bryant 9- Murdock 10- Ninan خود از اهورامزدا به عنوان بزرگترین بغان و آفرینندة مهربان آسمان و زمین و انسان یاد می کند. 1- Frye 2- Dhalla 3- Boyce 4- Curtis 5- Cotterell 6- Bedford 7- Kent 8- Sarkhosh Curtis با توجه به چنین اهمیتی برای جایگاه اهورامزدا در نظام فلسفی و معرفتی حکمت خـسروانی و ادیـان ایران باستان، قبل از بررسی ساختار ریشه شناختی نام، باید نسبت فکری میان خداوند و مفهوم جان و خرد در این نظام فکری را مشخص کرد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت)