Skip to main content
فهرست مقالات

خود شناسی در حکمت متعالیه صدرایی

نویسنده:

ISC (20 صفحه - از 69 تا 88)

کلیدواژه ها : علم حضوری ،خداشناسی ،خودشناسی ،انسانشناسی ،خود فراموشی

کلید واژه های ماشینی : نفس، صدرا، انسان، ذات، علم، معرفت، تعالی، شناخت، اسفار، حقیقت، حقیقت علم و نفس انسانی، نفس انسانی، نور، خداوند، معرفت نفس، صفات، برهان، شناخت علم حضوری حق‌تعالی، حق‌تعالی، روح، شناخت نفس، علم نفس، شناخت حق‌تعالی به علم حضوری، حکمت متعالیه صدرایی، حقیقت نفس، کتاب، نفی علم فطری انسان، موجودات، علم حضوری نفس، عین

انسان تنها موجودی است که میان عالم ملک و ملکوت در رفت و آمد است و توانایی ساختن خویشتن الهی خود را از عالم ماده تا عالم حضور دارد. صدرا حقیقت علم و نفس انسانی را وجود می‌داند و ضمن نفی علم فطری انسان در ابتدای خلقت، علم نفس به خود را جز به حضور ذات خود برای خود، ممکن نمی‌داند. وی خودشناسی را، ام الفضایل و أصل المعارف می‌نامد و در تأکید بر اهمیت علم النفس مبحث روانشناختی را از طبیعیات به الهیات منتقل می‌کند و با تأثیر از متون اسلامی آن را مکمل علم به مبدأ و معاد، بلکه اصل هر معرفتی قرار می‌دهد و ضمن بر شمردن فضایل این علم به بررسی علت و آثار زیانبار خود فراموشی می‌پردازد.مقاله حاضر با نگاه به مبانی قرآنی و روایی انسانشناسی صدرا بدینجا می‌رسد که در نظام فکری صدرالمتألهین، در ساحت گستره علم، همه علوم حتی انسانشناسی و خودشناسی علمی ابزاری و آلی است برای شناخت خدای سبحان و اسماء حسنی و صفات علیای او.

خلاصه ماشینی: "پس مانند کافران نادانی که خداوند آنان را به خودشان واگذار کرده و در نادانی و سقوط از این مقام بزرگ سرزنش‌شان نموده است، مباش «ما أشهدتهم خلق السموات و الارض و لا خلق أنفسهم و ما کنت متخذ المضلین عضدا» (کهف، 51) 3- انسان با شناخت روح خود، عالم روحانی و بقای آن، و با شناخت جسد و پیکر خود، عالم جسدی متلاشی شونده و نابودی آن را خواهد شناخت و در نتیجه به پستی امور فانی و نابود شونده، و برتری امور باقی و شایسته پی‌ می‌برد که «المال و البنون زینه الحیوه الدنیا و الباقیات الصالحات خیر عند ربک ثوابا و خیر املا» (کهف، 26) 4- هر که نفس خود را شناخت، دشمنان پنهانی خود را که پیامبر اکرم ص با عبارت «أعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک» (مجموعه ورام، ج1، ص 59؛ عده الداعی، ص 314؛ عوالی اللئالی، ج 4، ص 118، حدیث 187؛ بحار الانوار، ج 67، ص 64، باب 45، حدیث 1 و ج 71، ص 271، باب 16) بدان اشاره نموده است خواهد شناخت و همیشه از شر آنها به حق پناه می‌برد چنانکه در گفتار ائمه -‌ علیهم السلام - آمده است: «اللهم الهمنی رشدی، أعذنی من شر نفسی» و فرموده پیامبر اکرم ص که : «لا تکلنی الی نفسی طرفه عین فأهلک» (من لا یحضره الفقیه، ج 4، ص 187، حدیث 5431؛ اصول کافی، ج 2، ص 524، حدیث 10 و ص 581، حدیث 15 و ج 3، ص 345، حدیث26) و هر کس دشمنان پنهان خود و حیله‌های آنان و چگونگی بر انگیخته شدن آنان را بداند، باید از آنان دوری و در راه خدا با ایشان به جنگ و ستیز بپردازد تا شایسته دریافت وعده‌های الهی شود؛ و بر عکس هر که آنان را نشناسد، سزاوار آن است که دشمنش را که هوا و هوس اوست به صورت عقل دیده و باطل و نیستی برای او به صورت حق و واقعیت جلوه ‌نماید، خدا می‌فرماید: «أرأیت من إتخذ الهه هواه» (فرقان، 43) و پیامبر اکرم ص نیز فرمود «الهوی اله یعبد من دون الله» و «ما عبد فی الارض اله أبغض الی الله تعالی من الهوی، ثم تلا أرأیت من اتخذ الهه هویه» 5- هر کس خود را شناخت، می‌داند که چگونه آن را اداره و رهبری کند و هر که بتواند نفس و لشکریان او را تربیت و رهبری کند توانایی رهبری نیکوی عالم را دارد."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.