"ظلوم" و "جهول" مدح انسان یا مذمت انسان؟ (تحلیلی از آیۀ 72 سورۀ احزاب) مقالة

پژوهش های قرآن و حدیث بهار و تابستان 1399، سال پنجاه و سوم - شماره 1 التصنيف: ب/ISC (‎16 صفحة - من 161 إلی 176 )

الکلمات المفتاحية: آیۀ 72 سورۀ احزاب ذم انسان مدح انسان ظلوم جهول Oppressed Ignorant Human Praise Human Reproach Verse 72 of Al Aḥzāb

fa en

خلاصة:

آیۀ 72 سورۀ احزاب از مشکل‌ترین آیات قرآن است که مفسران در فرازهای مختلف آن دارای آرای مختلفی هستند. از جمله فرازهای این آیه، عبارت "انّه کان ظلوما جهولا" است که دیدگاه‌های مختلف مفسران را به دنبال داشته و به گونه‌ای سرگردانی در فهم آیه را در پی دارد. شمار زیادی از مفسران، این عبارت را سرزنش انسان دانسته‌اند و گروهی از مفسران متاخر، با برداشتی متفاوت، آن‌را مدح انسان دانسته‌اند. در این مقاله، با مراجعه به بیش از 150 تفسیر، به 10 معنا از ظلوم و 14 معنا از جهول در تفاسیر، دست یافتیم که بیشتر این آرا، از معنای واقعی این دو وصف در آیۀ شریفه به دور هستند. با بررسی و نقد دیدگاه مفسران طرفدار ذم انسان و دیدگاه طرفداران مدح، ادلۀ هر دو گروه را ناتمام یافتیم. براساس یافته‌های پژوهش، این دو وصف به ویژگی طبیعی و اختصاصی انسان‌ها اشاره دارد که زمینۀ پذیرش امانت از سوی خدا شده تا در سایۀ آن، خود را از ظلم و جهل رهانیده و به عدل و معرفت برساند. از این‌رو، این عبارت به‌رغم سرزنش‌نما بودن، ذم انسان نمی‌باشد. چنان‌که برداشت مدح انسان از این اوصاف نیز دشوار و غیر قابل‌پذیرش است، و این دو صفت، تنها به بیان ویژگی‌های اختصاصی انسان اشاره دارد.

ملخص الجهاز:

براساس يافته هاي پژوهش ، اين دو وصف به ويژگي طبيعي و اختصاصي انسان ها اشاره دارد که زمينۀ پذيرش امانت از سوي خدا شده تا در سايۀ آن، خود را از ظلم و جهل رهانيده و به عدل و معرفت برساند. در برابر، شمار ديگري از مفسران ، با توجه به سياق آيۀ شريفه ، اين فراز را مدح انسان دانسته و آنرا نه به رفتار انسان پس از قبول امانت ، که به ويژگي ذاتي انسان که زمينۀ پذيرش امانت الهي شده است ، تفسير کرده اند. اما از آنجا که اين ويژگي انسان را در قالبي سرزنش گونه بيان کرده است : "إنه کان ظلوما جهولا"، مفسران نيز در تفسير آن ديدگاه هاي مختلف و متفاوتي را بيان کرده اند. گروهي از آنان اين تعبير را سرزنش انسان دانسته و آنرا به خيانت انسان در امانت الهي و مانند آن، که نکوهش انسان است ، تفسير کرده اند. اما گروهي از مفسران، برخلاف ظاهر اين فراز از آيه که وصف سرزنش از آن متبادر است ، مدح انسان را از آن برداشت کرده اند. ٢. ملا عبدالرزاق کاشاني و به تبع وي حقي بروسي در يک ديدگاه ديگري گفته اند: «اين عبارت، مدح است نه ذم، زيرا آدم (ع ) اين بار امانت را به همت خود برداشت ؛ در حالي که فوق طاقت او بود يا انسان با وجود ضعف بنيه و کمي قدرت آنرا پذيرفت ، زيرا حمل امانت به همت است نه به قدرت» [٣٤، ج٧، صص ٣٤١-٣٤٢؛ ١٧، ج٧، ص٢٥٢]. محقق : ابي محمد ابن عاشور، بيروت ، دار احياء التراث العربي .

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

رابط قصير:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول