بررسی و تبیین ضبط‌های چندگانۀ برخی ابیات در مجموعه اشعار رودکی با تکیه بر تصحیح نفیسی مقالة

کهن نامه ادب پارسی پاییز و زمستان 1400، سال دوازدهم - شماره 2 التصنيف: ب/ISC (‎46 صفحة - من 419 إلی 464 )

الکلمات المفتاحية: دیوان تحریف رودکی تصحیف نفیسی فرهنگ های لغت falsification Rudaki Dictionaries Nafisi Distortion divan ضبط بـه لغت فرس بـا ضـبط تصحیح اشعار رودکی تصـحیح کـه

fa ar en

خلاصة:

اشعار شاعران پارسی‌زبان به‌ویژه شعر شاعران حوزه‌ی خراسان، با توجّه به این‌که در کتاب‌های لغوی، بلاغی، تذکره‌ها، و نیزنسخه‌های خطّی از جمله: جُنگ‌ها، سفینه‌ها و ... با تعدد ضبط‌ و صورت‌های متفاوت همراهند، باید با احتیاط خاصّی، بررسی شوند. از جمله‌ی این شاعران، رودکی سمرقندی است که مصححان و گردآورندگان اشعار وی، با استفاده از منابع متعدد، به تعداد اندکی از اشعار و ابیات پراکنده‌ی این شاعر، دست‌یافته‌اند. باوجود این، در برخی از چاپ‌های دیوان رودکی به‌ویژه چاپ دوّم محیط زندگی و احوال و اشعار رودکی از نفیسی، برخی ابیات بنابه نظر مصحح یا دلایل دیگر، با صورت‌های دوگانه یا چندگانه‌ ضبط شده، که اغلب نتیجه‌ی تصحیف و تحریف کاتبان و مؤلفان منابع مستند اشعار رودکی هستند.این صورت‌های چندگانه‌ی ابیات، علاوه بر آن‌که نیازمند تصحیح انتقادی مجدد هستند، از آنجا که به عنوان ابیاتی مستقل وارد دیوان رودکی شده‌اند، می‌باید دوباره واکاوی و تبیین شوند. نگارندگان این پژوهش، سعی دارند پس از بررسی مجدد منابع مستند اشعار رودکی، با استفاده از منابع چاپی و خطّی متعدد، ریشه‌ی تعدد در صورت‌های مختلف این ابیات را نشان دهند؛ سپس ایرادِ ورودِ برخی از این ابیات را به عنوان یک بیت مستقل از رودکی در چاپ‌های مختلف دیوان وی به‌ویژه تصحیح نفیسی، برطرف سازند.

خلاصة: (مترجم بواسطة الذكاء الاصطناعي)

اشعار الشعراء الناطقین بالفارسیه، ولا سیما شعراء منطقه خراسان، بالنظر الی انها موجوده فی الکتب اللغویه والبلاغیه والنوادر، وکذلک المخطوطات مثل: الجنک والسفینه و... بسبب تعدد التدوینات والاشکال المختلفه، یجب دراستها بحذر خاص. ومن بین هولاء الشعراء، رودکی السمرقندی، الذی وجد المصححون وجامعو اشعاره، باستخدام مصادر متعدده، عددا قلیلا من اشعار وابیات هذا الشاعر المتفرقه. ومع ذلک، فی بعض طبعات دیوان رودکی وخاصه الطبعه الثانیه لحیاه واحوال واشعار رودکی لنفیسی، بونت بعض الابیات وفقا لرای المصحح او اسباب اخری باشکال مزدوجه او متعدده، وهی غالبا نتیجه انتحال وتحریف الکتبه والمولفین لمصادر اشعار رودکی الاصلیه. هذه الاشکال المتعدده من الابیات، بالاضافه الی حاجتها الی تصحیح نقدی جدید، نظرا لانها ادخلت کابیات مستقله فی دیوان رودکی، ینبغی اعاده فحصها وشرحها. یسعی کاتبو هذا البحث، بعد اعاده فحص مصادر اشعار رودکی الاصلیه، باستخدام مصادر مطبوعه ومخطوطه متعدده، الی توضیح سبب تعدد الاشکال المختلفه لهذه الابیات؛ ثم الی ازاله خطا ادخال بعض هذه الابیات کبیت مستقل من رودکی فی طبعات مختلفه لدیوانه، ولا سیما تصحیح نفیسی.

ملخص الجهاز:

در دیـوان ، اغلـب تشابه یک مصراع در دو سرودۀ شاعر احتمالاً باعث ورود هر دو صورت به عنـوان دو بیـت مستقل از رودکی شده است ؛ به عنوان مثال ، میرزایف ، براگینسکی و نفیسـی، دو بیـت را کـه در ادامه آورده میشود، در بخـش مثنـوی بحـر خفیـف ، از رودکـی نقـل کـرده انـد کـه در مصراع نخست با یکدیگر یکسان هستند: خویشتن پاک دار و بیپرخاش هیچ کس را مباش عاشق غاش (نفیسی،٥٤٦:١٣٤١) نفیسی این بیت را در کتاب محیط زندگی، احوال و اشعار رودکی، با استناد بـه بسـیاری از منابع معتبر از جمله لغت فرس ، صحاح الفرس و سـایر فرهنـگ هـای لغـت ، جـزو اشـعار رودکی آورده است ٤؛ در حالی که بیتی دیگر نیـز در ایـن کتـاب بـه عنـوان بیتـی مسـتقل از رودکی ضبط شده که در مقایسه با بیت فوق ، در هر دو، مصـراع هـای نخسـت بـا اخـتلاف جزئی، همانند هم است : خویشتن پاک دار بیپرخـاش رو به آغاش اندرون مخراش (همانجا) وی این بیت را نیز با استناد به دو نسخه از مجمـع الفـرس ، در ادامـۀ بیـت پیشـین جـزء سروده های رودکی آورده است ؛ حال آن که در مجمع الفرس تصحیح دبیرسیاقی، همـین بیـت با اختلاف «آغاِلش » به جای «آغاش » به معنی «مردم را به خصومت انداختن » به نام «دقیقـی» آمــده اســت و در آن هــیچ اشــاره ای بــه نــام «رودکــی» در حاشــیه نیــز نشــده اســت (سروری کاشانی، ١٣٣٨: ذیل آغالش ).

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

رابط قصير:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول