تحلیل فقهی- حقوقی ضمان غرور با تأکید بر مادۀ 526 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 مقالة

مطالعات حقوق تطبیقی معاصر پاییز 1401 - شماره 28 التصنيف: ب/ISC (‎28 صفحة - من 221 إلی 248 )

الکلمات المفتاحية: اکراه غرور ارادۀ واسط مختار رابطۀ سببیّت نظریۀ تناسب ضمان مباشر ضمان غرور فقهی غار سبب اتلاف حقوق خسارت

fa ar en

خلاصة:

از گذشته، آثار حقوقی مبتنی بر ترجیح ضمان مباشر در اجتماع سبب و مباشر بوده است. مادۀ 526 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 ظاهراً از این تصور غالب عدول کرده است. قاعدۀ غرور یکی از مصادیق اجتماع مباشر و سبب است. مطابق با نظر مشهور فقها، به جهت مختار بودن مغرور در اتلاف، وی مسئول اولیۀ جبران خسارت است؛ هرچند سبب مؤثری همراه با وی وجود داشته باشد. از این رو، گفته شده است هر واقعه یک انتساب دارد و انتساب آن به مغرور است و اگر ضمان نهایی برعهدۀ غار قرار می‌گیرد به سبب حکم خاص ضمان غرور است. برخی فقهای معاصر این حکم را عادلانه ندانسته و ضمان اولیۀ غار را با قاعدۀ تسبیب توجیه نموده‌اند. مادۀ 526 عوامل ذهنی را مؤثر در تشخیص ضمان سبب و مباشر دانسته و به این سبب در قسمت اخیر آن ماده، جهل یکی از موجبات اقوی بودن سبب از مباشر اعلام شده است. انتساب عرفی خسارت در مادۀ 526 مورد تأکید است و از طرفی در مواد دیگر قانون، معیار قابلیت پیش‌بینی ‌ضرر در تشخیص انتساب خسارت مشاهده می‌شود؛ از این رو، اتلاف با غار که موجب فریب مغرور شده و برای وی تحقق خسارت قابل ‌پیش‌بینی بوده است، تناسب بیشتری دارد.

خلاصة: (مترجم بواسطة الذكاء الاصطناعي)

منذ الماضی، کانت الاثار القانونیه تستند الی تفضیل ضمان المباشر فی اجتماع السبب والمباشر. الظاهر ان الماده 526 من قانون العقوبات الاسلامی المصوب عام 1392 قد تخلت عن هذا التصور الغالب. قاعده الغرور هی واحده من مصادیق اجتماع المباشر والسبب. وفقا لرای الفقهاء المشهورین، بسبب اختیار المغرور فی الاتلاف، هو المسوول الاول عن تعویض الخساره؛ حتی وان کان هناک سبب موثر معه. من هنا، قیل ان کل واقعه لها انتساب واحد وهذا الانتساب یکون الی المغرور، واذا تحمل الغار الضمان النهايی فان ذلک بسبب الحکم الخاص لضمان الغرور. بعض الفقهاء المعاصرین لم یروا هذا الحکم عادلا وبرروا الضمان الاولی للغار بقاعده التسبب. الماده 526 تعتبر العوامل الذهنیه موثره فی تحدید ضمان السبب والمباشر وبسبب ذلک، فی الجزء الاخیر من تلک الماده، تم اعلان الجهل کاحد مبررات کون السبب اقوی من المباشر. الانتساب العرفی للخساره فی الماده 526 محل تاکید، ومن جهه اخری فی مواد اخری من القانون یشاهد معیار امکانیه التنبو بالضرر فی تحدید انتساب الخساره؛ لذا، فان الاتلاف مع الغار الذی خدع المغرور وکان بامکانه التنبو بحدوث الخساره له یکون اکثر تناسبا.

ملخص الجهاز:

مسائل مربوط به قاعدة غرور چه از حيث موضوع و چه از حيث حکم ، منحصر به اختلاف در حکم ضمان يا عدم ضمان مغرور نيست و موضوعات اختلافي ديگري نيز مطرح است ٥، ليکن آنچه در اين پژوهش مورد توجه قرار گرفته ، اختلاف موجود در حکم ضمان غرور است تا مشخص شود ضمان محقق شده از ابتدا متوجۀ غار بوده است يا خير؟ اين اختلاف نظر ناشي از تقابل مسئوليت نوعي متلف مباشر و مسئوليت مبتني بر تقصير سبب است ، از اين رو بايد برخي موضوعات روشن شود، ازجمله اينکه آيا غار سبب محسوب ميشود؟ آيا مغرور که اتلاف کننده است با وجود اقدام غار از مسئوليت معاف ميشود؟ ارتباط قاعدة غرور و قاعدة تسبيب چيست ؟ با وجود ارادة مختار واسط (ارادة مغرور) بين خسارت و سبب مقصر، وجود ضمان اوليه برعهدة غار چگونه قابل توجيه است ؟ اهميت چنين موضوعاتي در شرايط فعلي نه تنها کاسته نشده ، بلکه با گسترش ارتباطات اجتماعي بر اهميت آن افزوده شده است . مطابقت يا عدم مطابقت موضوع و حکم مادة ٥٢٦ با موضوع و حکم ضمان غرور از جهاتي نيازمند بررسي است تا ابهاماتي در اين زمينه رفع شود؛ مانند اين سؤالات : آيا موضوع حکم مادة ٥٢٦ منحصر به ضمان کيفري در جنايات است ، يا قابل تعميم به ضمان مدني نيز ميباشد؟ آيا جهل مباشر که موجب اقوي بودن سبب آگاه نسبت به مباشر جاهل است ، همان حکم ضمان غرور است و به اين ترتيب قانون مجازات اسلامي ضمان غرور را همسان با قاعدة تسبيب دانسته است ؟ تأسيس نوين مادة ٥٢٦ بدون بررسي و مطالعۀ فقهي ضمان غرور، قابل نقد و تحليل نيست .

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

تحميل
تحميل HTML

رابط قصير:

صفحة:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول