تدوین مدل فرآیندی خرد بر اساس منابع اسلامی: نظریه داده بنیاد مقالة

مؤلف: رفیعی هنر، حمید ؛ جهانگیرزاده، محمدرضا ؛

فرهنگ مشاوره و روان درمانی بهار 1403 - شماره 57 التصنيف: الف/ISC (‎33 صفحة - من 139 إلی 171 )

الکلمات المفتاحية: روان شناسی اسلامی خرد نظریه داده بنیاد مدل فرآیندی wisdom Process model Islamic psychology Grounded Theory Method بـا بـه

fa en

خلاصة:

با وجود سابقه گسترده «خرد» در متون فلسفی و دینی، ورود آن به روان‌شناسی به چند دهه اخیر باز می‌گردد. هدف از این پژوهش، طراحی مدل فرآیندی خرد با تاکید بر آموزه‌های دینی و بررسی میزان روایی آن بود. روش این تحقیق کیفی از نوع داده بنیاد بود و به منظور بررسی روایی محتوایی از روش توصیفی زمینه‌یابی استفاده شد. با تشکیل حوزه معنایی، مفاهیم متناظر با خرد در منابع اسلامی شناسایی شد و در چهار مرحله کدگذاری باز، متمرکز، محوری و انتخابی تجزیه و تحلیل شدند. حاصل این مرحله دستیابی به 1276 کد باز، 344 کد متمرکز، 84 کد محوری، 19 مقوله و 10 مولفه اصلی خرد بود. این مولفه‌ها عبارتند از: علم، تمییز، پردازش ذهنی، مهار، اتقان در عمل، کیاست، فراست، بصیرت، فقاهت و تیزفهمی. سپس، روابط فرضی میان این مولفه‌ها و فرآیند دست‌یابی به خردورزی بررسی شد. یافته‌ها نشان داد، روابط فرضی میان این ده مولفه در دو سطح «مقوله‌های هسته‌ای» و «حوزه‌های کنش‌وری» طبقه‌بندی می‌شوند. بر این اساس، خرد در هسته دارای عناصر اساسی «شناخت»، «مهار»، «تشخیص»، «پردازش»، و «عمل متقن» است که در حوزه درون‌فردی به «ادراک بهترین منفعت» و حوزه برون‌فردی به «بینش»، «ادراک انگیزه و اهداف درونی»، «ادراک مفاهیم و اشیاء»، و «تیزفهمی» منجر شد. نتایج حاصل، طراحی مدل فرآیندی خردورزی بود که توسط 6 کارشناس علوم اسلامی و روان‌شناسی مورد ارزیابی قرار گرفته و با استفاده از «شاخص روایی محتوایی(CVI)» تحلیل و مطلوب ارزیابی شد. نتایج حاصل از مدل فرآیندی خرد، مقدمه‌ای برای طراحی مقیاس و مداخلات آموزشی و درمانی خرد است.

ملخص الجهاز:

تدوين مدل فرآيندي خرد بر اساس منابع اسلامي : نظريه داده بنياد؛ بيات و همکاران | ١٤٧ انساني مشاهده ميشود مطالعات متعددي درباره ماهيت و ويژگيهاي «عقل » در آموزه هـاي اسلامي با نگاه فلسفي (برنجکار، ١٣٧٤)، کلامـي (بداشـتي، ١٣٨٣)، حـديثي (مهـدي زاده ، ١٣٨٢؛ پســنديده ، ١٣٨٨)، سياســي (ابوطــالبي، ١٣٨٦) و روان شــناختي (شــجاعي، ١٣٨٨؛ ميردريکونــدي، ١٣٩٥؛ جهــانگيرزاده ، ١٣٩٦؛ رفيعــي هنــر،١٣٩٧) انجــام گرفتــه اســت ، درحاليکه با توجه به اينکه مفهوم خرد واژه اي فارسي و در متون عربي بکار نرفته است ، بـه نظر ميرسد منـابع اسـلامي بـر مفهـوم خـرد در قالـب واژه هـايي همچـون عقـل ، حکمـت ، بصيرت ، معرفت ، علم ، درک، فهم ، فکر، فقه ، تدبر، درايه ، کياسـت و ذکـاوت ، موردتوجـه قرار گرفته است ؛ بنابراين ، تاجـايي کـه محقـق جسـتجو کـرده اسـت تحقيقـات گذشـته بـه مفهوم سازي خرد بر اساس منابع اسلامي نپرداخته اند، بلکه تنها متمرکز بر مفهوم عقـل بـوده (بيرانوند و نوقابي،١٣٩٤)، يا تنها به بررسي برخي از مفاهيم مترادف عقل (شـجاعي، ١٣٨٨؛ ميردريکوندي، ١٣٩٥؛ جهانگيرزاده ، ١٣٩٦؛ رفيعي هنر،١٣٩٧) پرداخته اند و از سوي ديگر، به مدل فرآيندي و نحوه دستيابي به خرد اشاره نشده است .

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

رابط قصير:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول