مناظره و مکاتبه متفرقه

خلاصه ماشینی:

دلیل بر اعمال فاسد آن‌ها این است که می‌بینی حتی یکی از کارهایشان هم درست از آب در نمی‌آید؛ برخی از آنان ریش و سبیل خود را تراشیده و خود را در هیبت مغاربه (مردم مراکش) به مردم نشان می‌دهند، پس نزد یکی از ثروتمندان می‌آیند و به او می‌گویند در فلان مکان گنجی از طلا دفن شده است، اما برای استخراج آن به فلان مقدار دینار نیاز است و هنگامی که کار تمام شد، آنچه حاصل شده را میان خود تقسیم می‌کنیم؛ پس اگر آن فرد ساده‌لوح گرفتار شد و در دام شرک افتاد و سالم ماند، باید خدا را شکر کند که طلا از بین نرفت و هلاک نشده است، وگرنه کدام عاقلی باور می‌کند که این دروغگو، اموال هنگفتی را با اجرت اندکی برای او بیرون می‌آورد. او نه دانشی دارد، نه فراستی، نه علمی که بر آن تکیه کند و نه مطالعه‌ای؛ بلکه نهایت دانش او، چیدن شیشه‌ها و رنگ‌آمیزی برخی از آن‌ها با انواع آب‌های رنگ‌آمیزی است، و هنگامی که نبض را می‌گیرد، سر خود را تکان می‌دهد و ریش دروغین خود را در طول و عرض حرکت می‌دهد، پس سخن گوینده بر او صدق می‌کند: پزشکی آسان‌ترین علمی است که به طور فطری میان مردم یافت می‌شود، که در آن شباهتی به زنبورهاست؛ و برای آن، دفترچه‌های پراکنده و مجموعه‌ای از گیاهان دارویی گرد آور؛ و اگر بیماری را دیدی نترس و به آنچه می‌بینی از دارو اشاره کن، حتی اگر دارو بسیار ناچیز باشد؛ پس اگر زنده ماند، بگو داروی من نیرو بخشید، و اگر مرد، بگو این حکمی مقدر شده بود؛ همچنین در ریگ‌بینی و خواب‌بینی نیز همین مثال را برگیر و در علم تعبیر (خواب‌شناسی) پیش برو؛ پس اگر به درستی گفتی، بگو این دانش و معرفت من است، و اگر برخلاف واقعیت بود، بگو این ضد مقادیر (تقدیرات) است؛ و تو در این و آن به ذوق و معرفت همراه با تدبیری نیکو نیاز داری.