Skip to main content
فهرست مقالات

کاستی ها و کارکردهای نرم افزارهای معجم فقهی، معجم عقایدی

نویسنده:

(4 صفحه - از 14 تا 17)

بی شک، در هر حرکت پویا و هدفمند، نقد و پالایش، رکنی اساسی به شمار می‌آید و بیشترین خدمت را در کارآمدسازی آن حرکت انجام می‌دهد. همچنین شکی نیست که پژوهشگران دینی از نرم‌افزارهای علوم اسلامی بهره‌های فراوان و چشمگیری برده‌اند؛ ولی آنچه در این میان قابل انکار نیست، کاستی‌هایی است که در این برنامه‌ها مشاهده می‌شود. هدف از نگارش چنین مقالاتی ضمن بیان نقاط قوت و برتری این نرم‌افزارها، یادآوری این کاستی‌ها به تولید کنندگان این محصولات است. باشد که با ارزیابی دقیق‌تر، شاهد پدید آمدن نتایج ارزشمندی در این حوزه باشیم. نرم افزارهای «معجم فقهی» و «معجم عقایدی» دو محصول از «مرکز معجم فقهی» است. اگرچه این مرکز محصولات دیگری را هم ارائه کرده، ولی این دو برنامه، به دلیل ویژگی‌های خاص خود، در میان محصولات این مرکز بیشتر خودنمایی می‌کند. در این مقاله، طی دو بخش به بررسی و نقد این دو برنامه می‌پردازیم.

صفحه: از 14 تا 17
14 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

15 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

16 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

فـهرست هر كتاب، نشانگر محتواى كتـاب اسـت. هر چقدر فهرست‏هاى يك كتاب تخصصى‏تر و بيشتر باشد، امكان بهره بردارى از كتاب بيشتر و بـهتر خـواهد بود. متأسفانه‌ بخش‌ قابل تـوجهى از كتـاب‏هاى مـوجود در اين مجموعه، فاقد فـهرست هـستند؛ در حالى كه با وجود فـهرست و بـرگزيدن بخش يا فصلى از كتاب به‏راحتى مى‏توان به بخش‏هاى مختلف اين‌ كتاب‏ها‌ منتقل شد. تعداد اين نـوع كتـاب‏ها كم نيست و اصولاً دليلى براى اين تمايز در ارائه كتب وجـود نـدارد.

تفسير المـيزان در شـمار كتـاب‏هايى‌ است‌ كه بدون فهرست در اينـ‌ مجموعه‌ عرضه شده است.

بررسى اختصاصى نرم افزارها

الف - معجم فقهى

مهم‏ترين ويژگى‏هاى اين لوح فشرده را مى‏توان در مـوارد ذيل يادآور شـد:

1. در بر‌ گرفتن‌ دانش‏هاى گوناگون اسلامى

يكى‌ از‌ بـارزترين ويژگـى اين نـرم‏افزار جـامعيت و در بـر گرفتن گستره وسـيعى از مـنابع دينى در عرصه‏هاى مختلف است. مبناى اين گردآورى نيز تأمين نيازهاى گسترده يك پژوهش فقهى است كه به‌ حوزه‏هاى‌ مـختلف مـعرفتى كشـيده مى‏شود.

اين برنامه ضمن تأمين اين نياز، براى مـحققان و دانـش‏پژوهان رشـته‏هاى ديگـر دينـى چـون: تفسير، حديث، رجال، سيره، تاريخ، زبان عربى، مصدرشناسى و انساب نيز مفيد است.

2. ارائه‌ منابع‌ مذاهب گوناگون‌

از ويژگى‏هاى منحصر به فرد اين مجموعه، در بر داشتن منابع علمى مذاهب گـوناگون اسلامى است. اين‌ امر علاوه بر اينكه نشانگر سعه صدر شيعه در ارائه مباحث‌ علمى‌ و فضاى‌ باز گفتگوى دينى است، باعث شده كه نرم‏افزار مذكور توسط برادران اهل سنت نيز به كار گرفته ‌‌شـود‌. ضـمن اينكه به پژوهشگرانى كه به شكل تطبيقى در فقه و ساير علوم اسلامى‌ تحقيق‌ مى‏كنند‌، خدمت شايانى مى‏كند.

3. دسته‏بندى موضوعات فقهى

در اين نرم‏افزار، بر اساس ابواب فقهى، مباحث گوناگونى‌ از كتاب‏هاى فقهى استخراج شـده و بـه شكل موضوعى در اختيار پژوهشگران قرار گرفته‌ است. اين ويژگى، نشانگر‌ تحقيق‌ و فيش بردارى جداگانه براى تهيه اين بخش بوده كه در جاى خود قابل تقدير است.

امـا كاسـتى‏هاى موجود در اين برنامه عبارت‏اند از:

1. گزينش نـاقص مـنابع

با اينكه در گردآورى منابع‌ دست اول هر دانش تلاش بسيارى شده است، ولى در برخى موارد مشاهده مى‏شود كه برخى عنوان‏هاى مهم از قلم افتاده است و در مجموع، از نظر ارائه كتـب و گـزينش منابع،ناقص‌ مى‏باشد‌.

2. هـزينه بـسيار بالا

اگرچه هزينه اين نرم‏افزار نسبت به خدمات ارائه شده تناسب دارد، ولى بايد به اين نكته توجه كرد كه مراكزى از اين دست، با توجه به پشتوانه‌ و انتساب‌ خود به مراجع دينى يا نهادهاى ديگر، داراى بودجه لازم و هزينه كافى در تـوليد مـحصولات هستند.با اين حال مشاهده مى‏شود كه چنين خدمات ارزشمندى، در جهت سودآورى تجارى‌ به‌ كار گرفته مى‏شود كه زيبنده چنين مراكزى نيست.

البته قيمت اين نرم‏افزار نوسان‏هاى فراوانى پيدا كرد تا اينكه سرانجام دست خيرى از آستين بـر آمـد و مشكل انـبوهى از مشتاقان‌ علوم‌ اسلامى‌ را حل كرد. بدون شك‌، هزينه‏هايى‌ اين‌ چنين به بحران كپى رايت در كشور ما دامن مى‏زند و عده‏اى را بـراى شكستن قفل اين گونه نرم‏افزارها و عده ديگرى را‌ براى‌ بهره‌ بردارى از اين نسخه‏هاى غـير قـانونى تـشويق مى‏كند‌.

ب - معجم‌ عقايدى

لوح فشرده معجم عقايدى نيز شامل ويژگى‏هاى كارآمدى است كه مهم‏ترين آنها عبارت‏اند از:

1. درخت موضوعى

اين ابـتكار‌، ‌ ‌يكى‌ از‌ نـكات قابل توجه در اين نرم‏افزار است. 2000 موضوع اعتقادى‌ از 3000 كتاب استخراج و فيش‏بردارى شده و در اختيار كاربران قـرار گـرفته اسـت، كه به گونه‏اى مطلوب مسير تحقيقات‌ در‌ مباحث‌ اعتقادى را هموار نموده است.

2. توجه به موضوع اديان

در اين‌ نـرم‏افزار‌، به بحث اديان هم توجه شده و با آوردن منابعى چند در اين باره، به بررسى باورهاى‌ بـرخى‌ اديان‌ مهم پرداخته شـده اسـت. با توجه به بايستگى آشنايى طلاب دينى به‌ باورهاى‌ ساير‌ اديان و همچنين تأثير كشف ارتباط عقايد اين اديان با باورهاى مطرح در دين مبين‌ اسلام‌، پرسش‏هاى‌ نسل جوان در اين زمينه و علاقه به بررسى مقارنه‏اى اديان، ارائه اين بخش بسيار‌ ضـرورى‌ مى‏نمود، كه اين توجه، قابل تقدير است.

3. معرفى مستبصران و نگاشته‏هاى آنان

17 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10