Skip to main content
فهرست مقالات

اینترنت بسان سمبلی برای خدا

نویسنده:

(6 صفحه - از 48 تا 53)

آنچه در مقاله «اینترنت بسان سمبلی برای خدا» نوشته چارلز هندرسن مطرح می‌گردد، در واقع ارائه یکی از دیدگاه‌هایی است که درباره تاثیر اینترنت و فنّاوری نوین اطلاعاتی در تصور انسان از خدا بحث می‌کند و ما با وجود همه انتقادهایی که نسبت به مبانی این نظریه و تعابیر به‌کار رفته در آن داریم، به منظور آشنا نمودن خوانندگان با این نوع دیدگاه‌ها آن را در معرض استفاده و اطلاع قرار می‌دهیم. گفتنی است که این مقاله توسط مترجم آن آقای عیسی جهانگیر مورد نقد و بررسی قرار گفته که بعد از نوشته مزبور ارائه گردیده است.

خلاصه ماشینی:

"آیا تعهد فرهنگ مدرن به فناوری رایانه‌ای به این معناست که یک شکاف همواره فزاینده‌ای بین دارندگان اطلاعات و فاقدان آنها، یا بین تهیدستان و ثروتمندان خواهد بود؟ آیا خدای جدید عصر اطلاعات فقط به اشخاصی اهمیت خواهد داد که فرصت کافی برای برخورداری از رایانه‌های حرفه‌ای را داشته باشند؟ آیا شبکه‌های رایانه‌ای در همان جهتی که تلویزیون رشد کرد؛ یعنی به سوی یک رسانه تفریحی تا یک رسانه روشنگر رشد خواهند کرد، یا به سوی فناوری‌ای که موفقیت آن تنها زمانی است که کاربران آن، مصرف کنندگان غیر فعال باشند؟ آیا تجاربی که فناوری جدید در سر می‌پروراند، جایگزین کم‌ارزشی برای زندگی معنوی و مقتدر ارائه خواهد کرد؟ در این جهان ناآرام، آیا دین آن گونه که کارل مارکس گفته بود، بسان افیون جدید نیرومند انسان‌ها خواهد بود؟ عجیب آنکه شدت چنین سؤال‌هایی، شاید خود محکم‌ترین دلیل بر این باشد که در حقیقت اینترنت نماد بسیار خوبی برای خداست. وی ابتدا با طرح سؤال، چگونگی کاربرد این نماد را برای وجود مقدس الهی سنجیده و ضمن نقد و رد شایستگی این نماد برای خدای مقصود در عقاید سنتی ادیان ابراهیمی، در نهایت با تبیین بیشتر جایگاه شبکه عالم‌گستر اینترنت و امتیاز خاص آن بر دیگر رسانه‌ها و همچنین با استناد به جملاتی از متکلم برجسته معاصر پل تیلیش (1886-1965م) چنین نتیجه می‌گیرد که اینترنت نماد خوبی برای خداوند است و در تایید نظر خود نوشته‌اش را با این جمله به یاد ماندنی پایان می‌بخشد که: «شاید در حقیقت خدا همان شبکه بزرگ‌تری باشد که شبکه‌ای بزرگ‌تر از آن را نمی‌توان تصور کرد»."

صفحه: از 48 تا 53
48 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

49 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

50 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

51 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

داشته باشند. بسيارى از اجـتماعات دينـدار با انكار‌ اهميت‌ پديده‏هايى كهـ‌ در اطـراف آنها اتـفاق مـى‏افتد، واكنـش نشان خواهند داد كه تا حدودى اين امر، دليل افـزايش جـنبش‏هاى‌ بنيادگرا در ميان اديان جهان به حساب مى‏آيد.

بنياد گرايى، نشانه‌ دگرگونى‌ اجتماعى‌ سـريع اسـت. رواج دوباره و ناگهانى بنيادگرايى دليل مطمئنى براى سـرعت تغييرات است، به‏خصوص تـغييراتى كه قـلوب و اذهان ‌‌مردم‌ را جريحه‏دار مى‏سازند. دگـرگونى‏هاى عـظيمى كه تصويرنگارى معنوى دين عمومى را تغيير شكل‌ مى‏دهند‌، فقط‌ بنياد گرايان بيمناك را هشدار نمى‏دهند؛ بـلكه انـسان‏هاى متفكر، تحصيل كرده و بهره‏مند از دانش عـلوم‌ تـجربى و فـنّاورى رايانه‏اى نيز نـوعى شـكاكيت شگرف در تصويرنگارى جديد خـواهند داشـت.

آيا‌ تعهد فرهنگ مدرن به‌ فنّاورى‌ رايانه‏اى به اين معناست كه يك شكاف همواره فزاينده‏اى بين دارندگان اطـلاعات و فـاقدان آنها، يا بين تهيدستان و ثروتمندان خواهد بود؟ آيا خـداى جـديد عصر اطـلاعات فـقط بـه اشخاصى اهميت خواهد داد كهـ‌ فرصت كافى براى برخوردارى از رايانه‏هاى حرفه‏اى را داشته باشند؟ آيا شبكه‏هاى رايانه‏اى در همان جهتى كه تلويزيون رشد كرد؛ يعنى بـه سـوى يك رسانه تفريحى تا يك رسانه روشنگر رشـد خـواهند‌ كرد‌، يا بـه سـوى فـنّاورى‏اى كه موفقيت آن تنها زمـانى اسـت كه كاربران آن، مصرف كنندگان غير فعال باشند؟

آيا تجاربى كه فنّاورى جديد در سر مى‏پروراند، جايگزين كم‏ارزشى براى زندگى معنوى‌ و مـقتدر‌ ارائه خـواهد كرد؟

در اين جـهان ناآرام، آيا دين آن گونه كه كارل ماركس گفته بود، بسان افـيون جـديد نـيرومند انـسان‏ها خـواهد بود؟

عـجيب آنكه شدت چنين سؤال‏هايى، شايد خود محكم‏ترين‌ دليل‌ بر اين باشد كه در حقيقت اينترنت نماد بسيار خوبى براى خداست. همان‏گونه كه پل‏تليش Tillich Paul، متكلم بزرگ، چندين دهه پيش اظهار كرده، كارآمدى و قدرت نماد دينـى را‌ مى‏توان‌ به‌ دو شيوه مختلف سنجيد: نخست‌ آنكه‌ نمادهاى‌ دينى از اين جهت مؤثر و مهم مى‏شوند كه از طريق آنها نوعى ارتباط بين اشياء محدود جهان و قلمرو نامحدودى كه آن‌ اشياء‌ متعلق‌ به آن هستند، فهم و درك مـى‏شود. بـر اين‌ اساس‌، امروزه تصور بر اين است كه اينترنت پنجره جديدى را به بشر عرضه مى‏كند كه به وسيله آن مى‏توان‌ بى‏نهايت‌ بودن‌ را نظاره كرد. تليش با اين حال گفته است كه‌ همچنين معيار كاملاً مـتفاوت و بـه نوعى متعارض وجود دارد كه توانمندى نماد دينى به وسيله آن سنجيده مى‏شود‌.

يك‌ شى‏ء‌ از جهان واقعى تنها زمانى به نماد دينى مؤثر تبديل مى‏شود‌ كه‌ »مـعناى آن بـه وسيله چيزى كه بدان اشاره دارد، نـفى شـود.» در اين صورت، اينترنت سمبل‌ خوبى‌ براى‌ خداوند خواهد بود و با تبديل شدن به يك افيون جديد نيرومندتر به‌ ما‌ خيانت‌ نخواهد كرد؛ بلكه همواره ما را به فـراسوى خـودمان و فراسوى هر آنچه كه اينـترنت‌ در‌ حـال‌ حاضر است يا هر آنچه مى‏توانست باشد، سوق خواهد داد.

نقد و بررسى

اينترنت به‌ مثابه‌ سمبلى براى خدا از جمله مقالات زيبا و در عين حال قابل تأمل چارلز‌ هندرسِن‌، مدير‌ اجرايى «انجمن دين و زندگى عـقلانى» Religion and Intellectual life Association for اسـت.

امروزه مقالاتى‌ از‌ اين نوع كه به ارتباط دين و فن‏آورى روز مى‏پردازند، از اجناس پر رونق‌ و زرق‌ و برق‏دار‌ بازار دانش جهانى شمرده مى‏شوند.

با اين حال، آشكارا پيداست كه انديشه‏ها و نظريه‏هاى موجود در‌ خصوص‌ اين ارتباط از تفاوت و ناهمگونى نسبتاً زيادى بر خـوردارند؛ چـنان كه از‌ ديدگاه‏ها‌ و بـا‌ رويكردهاى گوناگونى نسبت به اين مسئله نگريسته مى‏شود؛ براى نمونه، گروهى از نويسندگان اين موضوع‌ در‌ شمار‌ تكنسين‏ها، مهندسان و متخصصان فـنّاورى جديد هستند كه خود بسته به دغدغه دينى‏شان‌ در‌ كنار حرفه مهندسى خـود سـخنان مـختلفى در اين باب زده‏اند. همچنين گروهى نيز از دين‏پژوهان و دين‏شناسانى‌ هستند‌ كه با زبان فناورى جديد اطلاعات و ارتباطات نيز آشنا مـى‏باشند ‌ ‌و بـا نگاهى‌ دينى‌ آن را تحليل مى‏كنند. در اين گروه‌ نيز‌ نظرگاه‏هاى‌ مختلفى مطرح شده است.

آن گونه كهـ‌ پيداسـت‌ هـندرسِن از جمله نويسندگان دسته دوم است. با تأمل بيشتر در نوشته او‌، افكار‌ و انديشه‏هاى كلامى خاصى را مى‏توان‌ رديابى‌ كرد كهـ‌ با‌ تعابير‌ و مفاهيم كليدى الهيات خاصى (الهيات پويشى‌) گره‌ خورده است. در اين ملاحظه چند نـمونه از اينها را بررسى مى‏كنيم‌.

1. چـشم‏گيرترين‌ تـعبير به كار رفته در كلمات‌ هندرسن، «سمبل»يا »نماد‌» است‌. همچنان كه از عنوان مقاله‌ پيداست‌، نويسنده در صدد بررسى درستى و برازندگى چنين كنايه و نمادى براى خداوند است.

وى‌ ابتدا‌ با طرح سؤال، چگونگى كاربرد‌ اين‌ نماد‌ را بـراى وجود‌ مقدس‌ الهى سنجيده و ضمن نقد‌ و رد‌ شايستگى اين نماد براى خداى مقصود در عقايد سنتى اديان ابراهيمى، در نهايت با‌ تبيين‌ بيشتر جايگاه

52 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

53 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10