Skip to main content
فهرست مقالات

بازبینی تاریخی اخلاق رایانه ای از دریچه دانشنامه استنفورد

(4 صفحه - از 54 تا 57)

خلاصه ماشینی:

"«اخلاق رایانه» از یک سو ممکن است به صورت بسیار محدود و به عنوان تلاش‌های فیلسوفان حرفه‌ای برای اعمال نظریه‌های اخلاقی متعارف نظیر: فایده گرایی، کانت گرایی و یا اخلاق فضیلت‌محور به مضامین مربوط به کاربرد فناوری رایانه قلمداد شود. اگر چه «وینر» در این کتاب از واژه «اخلاق رایانه» که استفاده از آن دو دهه پیش رواج پیدا کرد استفاده نکرد، اما وی به تعریف یک بنیاد جامع و فراگیر پرداخت که امروزه به عنوان پایه و اساس قدرتمند تحقیق و تحلیل اخلاق رایانه مورد استناد قرار می‌گیرد. به دلیل کارهای «پارکر»، «ویز نباوم»، «منر» و دیگران، بنیادی برای اخلاق رایانه‌ای به عنوان یک رشته دانشگاهی تأسیس شد؛ اما متأسفانه دستاوردهای وینر در این زمینه نادیده گرفته شد. در زمینه روان‌شناسی و جامعه‌شناسی کتاب‌های وابسته به این عرصه منتشر شده بود که در این میان می‌توان به کتاب «خود دوم» (1984) نوشته «شری تورکل» از مؤسسه تحقیقاتی ماساچوست درباره تأثیر رایانه بر روان انسان و نیز کتاب «رایانه‌ها و تغییر اجتماعی: اطلاعات، خاصیت و قدرت» (1987) نوشته «گجودیث پرول» با رویکری جامعه شناسانه به رایانه و ارزش‌های انسان، اشاره کرد. در اوایل دهه 80 م که «تریل وارد بینوم» با «منر» در انتشار کتاب «کیت آغازگر در اخلاق رایانه‌ای» همکاری می‌کرد، بیشتر فیلسوفان و دانشمندان رایانه‌ای این رشته را بی اهمیت می‌خواندند؛ اما «بینوم» کار «منر» را ادامه داد و رشته‌هایی در همین زمینه به وجود آورد و کارگاه‌هایی نیز در این باره برگزار کرد."

صفحه: از 54 تا 57
54 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

55 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

56 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

اخلاق كاربردى در نظر گرفته شود كه به مطالعه و تحليل تأثيرات اخلاقى و اجتماعى فناورى اطـلاعات مـى‏پردازد. در سال‏هاى اخير، اين عرصه تازه و دشـوار مـنجر‌ بـه‌ ايجاد رشته‏هاى دانـشگاهى تـازه، همايش‏ها، كارگاه‏ها، سازمان‏هاى حـرفه‏اى، مـواد برنامه‏هاى آموزشى، كتاب‏ها، مقاله‏ها، مجله‏ها و مراكز تحقيقاتى شده است. در عصر شبكه گسترده جهانى (WWW)، اخـلاق رايانـه‏اى به‏سرعت به اخلاق‌ اطلاعات‌ جهانى تـبديل مـى‏شود.

جمع‏آورى كرد و در سـال 1968 م كتـابى را تـحت عنوان «قانون‏ها و اخلاقيات در فـرآيند اطلاعات» منتشر كرد و اولين اصول رفتار حرفه‏اى‌ را‌ براى انجمن ماشين آلات محاسبه‏اى‌ به‌ وجود آورد.

در طى دو دهه بعدى، «پاركر» بـه نـوشتن كتاب‏ها، مقالات و برگزارى كارگاه‏ها و سخنرانى‏ها ادامـه داد تـا رشـته اخـلاق رايانـه‏اى را حفظ كند‌. اينـ‌ امـر باعث شد تا‌ اين‌ مفهوم اهميت يابد و تا امروز باقى بماند. اگر چه كارهاى «پاركر» در يك قالب نـظرى كلى نـمى‏گنجد، امـا فعاليت‏هاى او در زمينه تاريخ اخلاق رايانه پس از وينر از نـقاط‌ عـطف‌ مـهمى بـرخوردار اسـت.

دهـه 1970

در اواخر دهه 1960 م «جوزف ويز نباوم» Weizenbaum Joseph دانشمند رايانه در مؤسسه فناورى ماساچوست در بوستن برنامه‏اى رايانه‏اى به نام ELIZA نوشت. او اين‌ برنامه‌ را به‌ گونه‏اى نوشته بود كه تقليدى سطحى از روان‏درمانى راجرى باشد كه بـر مصاحبه‏اى اوليه با يك بيمار‌ متكى بود.

«ويزنباوم» از واكنش‏هاى مردم به اين برنامه رايانه‏اى شگفت‌ زده‌ شد‌؛ برخى روان‏پزشك‏ها آن را به مثابه شاهدى در نظر گرفته بودند كه رايانه‏ها به‏زودى به صورت خودكار ‌‌اقدام‌ به روانـ‏درمانى مـى‏كنند. حتى پژوهشگران رايانه‏اى در مؤسسه تحقيقاتى ماساچوست از لحاظ احساسى‌ در‌ اين‌ امر سهيم شده و تفكرات بنيادى خود را به اشتراك گذاشتند.

«ويز نباوم» بسيار نگران اين‌ امر بود كه در مدل فرايند اطلاعات، بشر رونـد رو بـه رشد ميان‌ دانشمندان و حتى عموم مردم‌ را‌ تقويت مى‏كند تا انسان را صرفاً به عنوان ماشين در نظر بگيرد.

كتاب وى به نام «قدرت رايانه و منطق انـسان» (1976) بـه صورت موكد، بسيارى از اين ايده‏هاى او را بـيان‌ مـى‏كند.

كتاب «ويز نباوم» به علاوه كلاس‏هايى كه وى در مؤسسه تحقيقاتى ماساچوست و سخنرانى‏هايى كه در دهه 1970 م در سراسر دنيا برگزار مى‏كرد، باعث الهام گرفتن متفكران بسيار و پروژه‏هايى در زمينه‌ اخلاق‌ رايانه‏اى شـد.

در اواسـط دهه 1970 م «والتر منر» از عـبارت «اخـلاق رايانه» استفاده كرد. وى اين عبارت را براى اطلاق به رشته تحقيقى در مورد برنامه‏هاى اخلاقى كه توسط فناورى‌ رايانه‌ اضافه شده، تغيير كرده و يا ابداع شده است، به كار برد. در اواخر دهه 1970 م و در حقيقت در اواسط دهه 1980 م منر علاقه بـسيارى بـه ايجاد دوره‏هاى آموزشى در‌ سطح‌ دانشگاه درباره اخلاق رايانه نشان داد. او چندين كارگاه و سخنرانى در همايش‏هاى علوم رايانه‏اى و همايش‏هاى فلسفه در سراسر آمريكا برگزار كرد. وى همچنين در سال 1978 م كتابى را تحت‌ عنوان‌ »كيت‌ آغازگر در اخلاق رايانه‏اى» مـنتشر‌ كرد‌ كهـ‌ به عـنوان منبع تدريس رشته اخلاق رايانه‏اى مورد استفاده و توجه استادان دانشگاه قرار گرفت.

در اين اثر، برخى مبانى اخلاق رايانـه‏اى‌ همچون‌: حريم‌ و قابليت اعتماد، جرم رايانه‏اى، تصميمات رايانه‏اى، استقلال فنى‌ و اصـول‌ حـرفه‏اى اخـلاق مورد بحث قرار گرفته است. اقدامات پيشگامانه «منر» علاوه بر كتاب «كيت آغازگر» و بسيارى از كارگاه‏هاى همايش‏هايى‌ كه‌ وى‌ بـرگزار ‌ ‌كرد، تـأثير بسزايى بر تدريس اخلاق رايانه در سراسر‌ آمريكا گذاشت. بسيارى از رشته‏هاى دانشگاهى به دليل اقـدامات او بـه وجـود آمد و پس از او شمارى دانشمند‌ برجسته‌ در‌ اين عرصه فعاليت كردند.

دهه 1980

با شروع دهه 1980 م چندين‌ دستاورد‌ اجتماعى و اخـلاقى فناورى اطلاعات به موضوعات عمومى در آمريكا و اروپا تبديل شد؛ موضوعاتى همانند: جرم‏هاى رايانه‏اى‌، فـاجعه‏هايى‌ كه‌ به دليل ناتوانى رايانـه بـه وجود مى‏آيد، تعرض به حريم افراد از‌ طريق‌ پايگاه‌ داده‏هاى رايانه و موضوعات قانونى در مورد مالكيت نرم‏افزار.

به دليل كارهاى «پاركر»، «ويز نباوم‌»، «منر‌» و ديگران‌، بنيادى براى اخلاق رايانه‏اى به عنوان يك رشته دانشگاهى تأسيس شد؛ امـا متأسفانه دستاوردهاى‌ وينر‌

57 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10