Skip to main content
فهرست مقالات

نگاه دوم: فرایند تولید نرم افزار جامع فقه اهل بیت(ع

مصاحبه شونده:

(2 صفحه - از 6 تا 7)

خلاصه ماشینی:

"این برنامه چه امکانات ویژه نسبت به سایر معجم‌های لفظی مرکز دارد؟ یکی از قابلیت‌های ویژه این برنامه، فهرست گزینشی است؛ که در آن تمامی ابواب کتب فقهی به میزان 573661 عنوان باب در یکجا جمع آوری شده است و محقق می‌تواند با درج یک کلمه مانند «الخمس»، 3259 عنوان باب را ملاحظه کند که در آنها بحث «خمس» مطرح شده است. نسخه پژوهشی جامع فقه اهل‌البیت(ع) مانند یک کتابخانه بزرگی است که مجموعه کتب زیادی در آن قرار دارد و محقق با مراجعه به آن، کتاب‌ها را انتخاب می‌کند و سپس آنها را به ترتیب چینش‌های مورد نظر در برنامه همچون تاریخ تألیف، مرتب می‌کند هر وقت به استفاده از یک کتاب یا کتاب‌های خاص نیاز پیدا نمود، می‌تواند از این چینش به عنوان میز مطالعه خود استفاده کند."

صفحه: از 6 تا 7
6 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10

‌ ‌‌‌گـفتگو‌ با حجةالاسلام والمسلمين رحيمى ثابت مدير اجرايى نرم‏افزار جامع فقه اهل‏البيت(ع)

فرايند تـوليد‌ نـرم‏افزار‌ جـامع‌ فقه اهل‏بيت(ع)

لطفاً بفرماييگ از چه زمانى مركز به فكر تهيه اين نرم‏افزار افتاد؟

يكى از‌ برنامه‏هايى كه از ابتداى تأسيس مـركز تحقيقات كامپيوترى علوم اسلامى در نظر مسئولان‌ بوده است تهيه نرم‏افزارى‌ جامع‌ در زمينه فـقه شيعه بود، تا اينـكه در سـال 1397 با پيگيرى و دستور مدير محترم مركز، اين پروژه آغاز شد و بنده مسئول اجراى آن شدم.

براى تهيه منابع اين مجموعه چه‌ اقداماتى انجام داديد؟

ابتدا با كمك محققان و فقه‏پژوهان معاونت تحقيقات و بخش‏هاى ديگر مركز، به شـناسايى كتب فقهى پرداختيم. به اين ترتيب، فهرست بزرگى از كتب مختلف فقهى از منابعى همچون الذريعة، مقدمه‏اى‌ بر‌ فقه شيعه شناسايى گرديد و در ادامه، براساس ميزان مراجعه فقها به آنها اولويت بندى شد. سپس به سـراغ كتـابخانه‏هاى شخصى و مراكز فقهى مانند مركز دائرةالمعارف فقه اهل البيت(ع) رفتيم و فهرستى‌ از‌ كتاب‏هاى فقهى آنها را نيز تهيه كرديم و آن را با فهرستى كه تهيه كرده بوديم، تطبيق داديم تا فهرست خود را كامل‏تر كنيم. افزون، براين از فهرست آقـاى سـيد‌ منذر‌ حكيم كه بر اساس مراحل تطور فقه تهيه شده بود همچنين و فهرست كتابخانه تخصصى فقه و حقوق، كتابخانه تخصصى فقهى ائمه اطهار(ع) و كتابخانه مدينه العلم و نيز ساير فهرست‏ها هم اسـتفاده‌ كرديمـ‌ و سپس‌ اقدام به جمع‏آورى و تهيه اين‌ كتاب‏ها‌ در‌ حدّ توان نموديم. در نهايت، يك فهرست با چند هزار عنوان كتاب تهيه شد.

در مجموع، تعداد زيادى كتاب تهيه گرديد‌ و فهرست‌ اساسى‌ كتب براى تـعدادى از شـخصيت‏هاى فـقهى حوزه و هيئت‌ امناى‌ مركز ارسـال گـرديد و هـر يك از اين بزرگان برخى كتب را پيشنهاد نمودند از آن جمله كتاب مناهل بود‌ كه‌ با‌ استقبال مركز مواجه شد.

مناهل يك كتاب قطور خطى خيلى‌ سـنگين اسـت كه مـورد استفاده بسيارى از فقها و علماء، مى‏باشد و تاكنون در هيچ بـرنامه‏اى هـم ارائه نشده است‌. بدين‌ ترتيب‌، مجموع كتب گردآورى شده به 1182 عنوان در 1746 مجلد رسيد‌.

در‌ باره روند آماده سازى، مقابله و تصحيح مـتون تـوضيح بـفرماييد.

روند كار در بخش ورود اطلاعات مركز‌ به‌ اين‌ شكل است كه هر كتـابى دو مرتبه حروف‏چينى مى‏گردد و به‏وسيله برنامه خاصى‌ اين‌ متون‌ مقابله مى‏شود.

بعد از مقابله توسط رايانه و اصلاح دستى، كار فهرست‏بردارى از مـتون شـروع‌ مـى‏شود‌ و كلمات‌ غير تكرارى استخراج مى‏گردد. در اين مرحله نيز كارشناسان لغت فهرست‏ها را مـورد ارزيابـى‌ قرار‌ مى‏دهند و اين گونه، كلمات غير مأنوس و يا غلط، با كتاب مطابقت داده مى‏شود‌ و اصلاحات‌ لازم‌، در متن و فهرست صـورت مـى‏گيرد.

در مـرحله سوم، فرايند فرمت‏زنى متون با حدود 30‌ فرمت‌ شروع مى‏شود. گروه فرمت، افـرادى مـحقق هـستند كه به متون اسلامى، فقهى و علمى‌ حوزه‌ علميه‌ آشنايى لازم را دارند. اين گروه بر اساس نياز بـرنامه و فـرمت‏هايى كه از قـبل تنظيم‌ شده‌، كار علامت‏گذارى و فرمت‏زنى را انجام مى‏دهند كه از جمله مى‏توان به فرمت‏هايى‌ مانند‌: عنوان‌ كتاب، صـفحه، آيات، پاورقـى‏ها و ابواب اشاره كرد. البته در كتاب‏هايى كه به صورت شرح و متن‌ است‌، اين‌ كار با مشكلات فـراوانى روبـه‏روست و بـه علامت‏هاى مخصوص در متن و شرح احتياج‌ مى‏باشد‌ تا به هم مرتبط گردند.

كار آماده سازى اطـلاعات تـا چه مدت به طول انجاميد؟

مدت زمان‌ صرف‏شده‌ براى انجام اين كار در گروه فرمت، نزديك بـه 35000 سـاعت، گـروه‌ تصحيح‌ 12500 ساعت، مجموع حروف‏چينى و مقابله 230000 ساعت‌ و كار‌ بررسى‌ نرم‏افزار نيز 10000 ساعت بوده است است‌ كه‌ در مـجموع، حـدود 287000 ساعت براى اين برنامه وقت گذاشته شد تا برنامه‌ جهت‌ برنامه نويسى آمـاده گـردد. گـروه‌ برنامه‏نويسى‌ نيز با‌ داشتن‌ تجارب‌ خوب قبلى حدود يك سال كار‌ كردند‌ تا برنامه با اين قابليت‏هاى فـعلى آمـاده اسـتفاده محققان شد و انشاءالله در‌ نسخه‌ پژوهشى آن، قابليت‏هاى كارآمد ديگرى نيز‌ به برنامه اضـافه مـى‏گردد‌.

يكى‌ از نشانه‏هاى مرغوبيت نرم‏افزار رعايت‌ نياز‌ كاربر است. آيا در اين برنامه نياز كاربران فقه مورد توجه قرار گرفته‌ است؟

7 ره آورد نور , بهار 1384 - شماره 10