Skip to main content
فهرست مقالات

فرافکنی و شخصیت بخشی در شعر حافظ

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (24 صفحه - از 111 تا 134)

کلیدواژه ها :

تشبیه ،استعاره ،بلاغت ،ایهام ،استخدام ،فرافکنی ،شخصیت‌بخشی ،وجه‌شبه

کلید واژه های ماشینی : شخصیت‌بخشی، حافظ، شخصیت‌بخشی در شعر حافظ، حسن تعلیل، استعاره، ایهام، استعارة مکنیه، تشبیه، شاعر، فرافکنی و شخصیت‌بخشی

شخصیت‌بخشی یکی از مهم‌ترین صورت‌های خیال است که به شکل‌های مختلف در شعر می‌آید و معمولا با صنایعی همچون ایهام یا استخدام و حسن تعلیل همراه است. شخصیت‌بخشی به مثابة نوعی تشبیه یا استعاره دارای دو رکن است؛ یکی شخص و دیگری شیء. هرگاه ویژگی یا فعلی انسانی را به شیء نسبت دهیم یا به بیان دیگر در شیء فرافکنیم، حاصل کار شخصیت‌بخشی خواهد بود. این نوع تصویرپردازی یکی از مهم‌ترین وجوه زیبایی در شعر حافظ است. حافظ به شکل‌های مختلف به اشیاء شخصیت انسانی بخشیده و در این کار توفیق کم‌نظیری داشته است. مهم‌ترین ابزارهای حافظ در شخصیت‌بخشی به اشیاء، تشبیه، استعاره و ایهامی است که در وجه شبه یا جامع استعاره یا استعارة تخییلیه‌ای که لازمة استعارة مکنیه است وجود دارد.

خلاصه ماشینی:

"مثال‌های دیگر: 4- زبان ناطقه در وصف شوق نالان است چه جای کلک بریده‌زبان بیهده‌گوست (ص41) *** 5- نرگس طلبد شیوة چشم تو زهی چشم مسکین خبرش از سر و در دیده حیا نیست (ص48) *** 6- افشای راز خلوتیان خواست کرد شمع شکر خدا که سر دلـش در زبـان گــرفت (ص60) *** 7- می‌خواست گل که دم زند از رنگ و بوی دوست از غیرت صبا نفسش در دهان گرفت (ص61) 8- نشان یار سفر کرده از که پــرسـم بـاز که هر چه گفت برید صبا پریشـان گـفـت (ص61) *** 9- مگر که لاله بدانست بی‌وفـایـی دهــر که تا بزاد و بشد جام می ز کف ننهاد (ص70) 10- خون شد دلم به یاد تو هر گه که در چمن بند قبای غنچة گل می‌گشاد باد (ص70) *** 11- ز بنفشه تاب دارم که ز زلف او زند دم تو سیاه کم‌بها بین که چه در دماغ دارد (ص79) *** 12- نرگس همه شیوه‌های مستی از چشم خوشت به وام دارد (ص80) *** 13- گر خود رقیب شمع است اسرار از او بپوشان کان شوخ سر بریده بند زبان ندارد (ص86) ج) شیوة سوم: این است که از طریق اسناد مجازی صفتی برای شیء می‌آورد که ایهام دارد. همان‌طورکه در شواهد شعری حافظ دیدیم، ایهام یا استخدام و حسن تعلیل جزء لازم شخصیت‌بخشی است، ولی هم ایهام و هم حسن تعلیل زمانی آشکار می‌شود که برای هر دو رکن شخصیت‌بخشی یعنی شخص و شیء ارزش برابری قائل شویم و این زمانی ممکن است که معنی شعر را به یک معنی واحد تقلیل ندهیم."

  • دانلود HTML
  • دانلود PDF

برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.