قابلیت های نمایشی قصه های تاریخی؛ مطالعه موردی قصه های سلطان محمود مقالة

فرهنگ مردم ایران پاییز 1400 - شماره 66 (‎26 صفحة - من 95 إلی 120 )

الکلمات المفتاحية: اقتباس ادبیات شفاهی اقتباس نمایشی قصه های تاریخی قصه های سلطان محمود رسانه ایاز سلطان محمود سلطان محمود غزنوی داستان روایت هـا بـه بـا تاریخی

خلاصة:

رسانه های دیداری و شنیداری در دامان روایت متولد شده اند و هر کجا که با قدرت بیشتری از عناصر روایی بهره جسته اند، نزد مخاطب مقبولیت بیشتری داشته اند. رجوع به ریشه های کهن روایت ، که نمونه های آن را می توان در افسانه ها و قصه های کهن یافت، بعد روایی و تصویری رسانه را غنایی مضاعف می بخشد و اغلب به سبب ارجاع به پیشین فرهنگی و آشنایی مخاطب با فضای قصه ها ، رضایت مندی او را به همراه دارد. داستان های تاریخی، در بستر زمانی معینی، با محوریت شخصیتی واقعی، رویدادها و وقایعی خیالی یا واقعی را در زمینه ای تاریخی به تصویر می کشند . در این میان داستان های سلطان محمود غزنوی که اغلب در ارتباط او با غلامش، ایاز، روایت شده اند، از جایگاهی ممتاز برخوردارند و در ادب شفاهی از پربسامدترین داستان های تاریخی به شمار می روند. وجه تمثیلی این دسته از روایت ها، وقایع تاریخی و شخصیت ایاز که به واسطه صفات برجسته اش از جمله هوش سرشار، وفاداری و صداقت، مقبول و محبوب سلطان شده، بستری مناسب برای اقتباس های نمایشی را فراهم آورده است و این ظرفیت را دارد تا در نقش کودک قهرمان در حوزه نمایش عرضه گردد. در این مقاله که به روش اسنادی )کتابخانه ای( و توصیفی تحلیلی تالیف شده است، از میان 137 داستان تاریخی موجود در گنجینه فرهنگ مردم، 3 روایت که دربردارنده بیشترین شاخص های مشترک روایی هستند، برحسب عناصر دراماتیک بررسی و قابلیت های نمایشی آنها به منظور برگردان های تصویری و شنیداری مورد ارزیابی قرارگرفته اند. یافته های این تحقیق و بررسی، ناظر به همه داستان های مطالعه شده در این باره است و فقط روایت های ذکر شده را دربرنمی گیرد.

ملخص الجهاز:

(نـک : حنيف ، ١٣٨٤؛ ذوالفقاري و اميـدي، ١٣٩١: ٣١٨) در ايـن نوشـتار بـه منظـور دريافـت قابليت هاي نمايشي قصه هاي تاريخي که در آن سلطان محمود و غلامش اياز در محـور وقايع قرار گرفته اند؛ مؤلفه هايي از اين دست بررسي شده است . بـه ايـن ترتيب ، از بين ١٣٧ داسـتان تـاريخي موجـود در گنجينـه فرهنـگ مـردم ، کـه پيرامـون شخصيت هاي تاريخي گوناگون نگاشته شده اند، ابتـدا داسـتان هـاي مربـوط بـه سـلطان محمود که ١١ مورد بود، انتخاب شد؛ سـپس ٥ قصـه ، بـه سـبب اهميـت آنهـا در ادب شفاهي و بهره بردن از پيرنگ قوي روايي انتخاب و از اين بين ٣ روايت که دربردارنـده بيشترين شاخص هاي مشـترک روايـي هسـتند، برحسـب عناصـر دراماتيـک بررسـي و قابليت هاي نمايشي آنها به منظور برگردان هاي تصويري و شنيداري مورد ارزيـابي قـرار گرفته اند. در اين دسته از حکايت هـا، عشـق و علاقـه سـلطان محمـود نسبت به اياز و محبوبيت اياز نزد وي، بستر سلسله وقايعي افسانه اي است کـه بـر چنـد محور مشخص شکل ميگيرند؛ نحوه آشنايي سـلطان محمـود بـا ايـاز، حضـور وي در دربار و تبديل شدنش به يکي از نزديکان شاه ، بدخواهي و توطئـه درباريـان و آزمـودن هوش وي از سوي سلطان ، عمـده وقـايعي هسـتند کـه در ايـن حکايـت هـا بـه چشـم ميخورند. قالب نمايشي: اياز و سلطان محمود دو شخصيت اصلي روايت هايي هسـتند کـه در مجموعه اي از قصه هاي شفاهي تکرار شده اند.

استلام ملف الإرجاع :
(پژوهیار, , , )

رابط قصير:

دخول / الاشتراک

تحتاج الدخول لعرض محتوى المقالة. إذا لم تكن عضوًا ، فتابع من الجزء الاشتراک.

دخول