Skip to main content
فهرست مقالات

واکاوی هویت مقاومت در جنبش‌های بازخیزش مذهبی در عصر جهانی‌شدن، مطالعه موردی، جنبش اخوان المسلمین

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (24 صفحه - از 61 تا 84)

رویکرد نظام‌مند به جنبش‌ها، امر سیاسی جدیدی است که مستلزم گسترش مفهومی عمیق و همه‌جانبه از هویت است. جنبش‌ها نشان داده‌اند با تمایزگذاری بین خود و دیگران، مرزهای هویتی خود را ترسیم کرده و به اثبات هویت جمعی منحصر به فرد می‌پردازند (تاریخچه)، محوری که از دریچه تاثیر فنّاوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی جدید بر کاهش فاصله‌های مکانی و فضایی آن، به عنوان خصیصه بارز جهانی‌شدن، کمتر دیده شده است (پیشینه). از ابهامات موجود، نبود شفافیت در شیوه زندگی مطلوب متکی بر هویت بازدارنده جنبش‌های بازخیزش مذهبی در رویارویی با جهانی شدن است (مسئله)؛ لذا، پرسش اصلی آن است که در دوره کنونی، شیوه هویت‌یابی در جنبش‌های بازخیزش مذهبی چگونه بوده و چه چهارچوبی را برای اندیشه‌ورزی، رفتار اجتماعی و ساخت سیاسی پیشنهاد می‌کند؟ (سوال) احتمالا شیوه هویت‌یابی در جنبش‌های بازخیزش مذهبی چون اخوان المسلمین، بر پایه هویت مقاومت، تبلور می‌یابد (فرضیه). مقاله حاضر به شیوه جامعه‌شناسی تاریخی با ابزار گردآوری اسنادی (روش) در پی تنویر آن؛ برای نیل به شناسایی چگونگی تعریف هویت در جنبش‌های بازخیزش مذهبی در دوره جهانی‌شدن است (هدف). این جنبش‌ها بر هویت‌های خاص، مسئولیت‌پذیری اخلاقی و ساخت‌های مشارکت‌جویانه اتکا دارند و شیوه هویت‌یابی دارای ظرفیت حرکت از راست‌کیشی به تاملی، (بنیان‌های فکری)، از خشونت‌ورزی به آشتی‌جویی (شیوه‌های رفتاری). و از ساخت پایگانی قدرت به روابط بیناکنشی فرهنگی (توانش سیاسی) است (یافته).

خلاصه ماشینی:

"ازآنجاکه ساخت هویت اجتماعی در بستر روابط قدرت صورت می‌پذیرد، سه صورت و منشاء برای ساخت هویت امکان‌پذیر است: اول، هویت مشروعیت بخش که توسط نهادهای غالب جامعه ایجاد می‌شود تا سلطۀ آن‌ها را بر کنشگران اجتماعی گسترش دهد و عقلانی کند؛ دوم، هویت مقاومت که به دست کنشگرانی ایجاد می‌شود که در اوضاع و احوال یا شرایطی قرار دارند که از طرف منطق سلطه بی‌ارزش دانسته می‌شود یا داغ ننگ بر آن زده می‌شود و سوم، هویت برنامه‌دار که هنگامی که کنشگران اجتماعی با استفاده از هرگونه مواد و مصالح تعریف می‌کند و به این ترتیب، در پی تغییر شکل کل ساخت احتماعی هستند، این نوع هویت تحقق می‌یابد (همان: 24-25). بدین‌سان، برای توجیه بهره‌گیری رهبران این جنبش فکری-اجتماعی از یک مفهوم سیاسی، لازم است دلایلی از درون فرهنگ و هویت خاص جامعۀ مصر و دیگر کشورهای عربی-اسلامی ارائه کنیم که مطابق آن، به یک سلسله اهداف و غایات بر دیگر اهداف و غایات رجحان می‌بخشد (Simms, 2002). براین‌اساس، مسئلۀ اصلی آن است که در دورۀ کنونی، شیوۀ هویت‌یابی در جنبش‌های بازخیزش مذهبی چگونه است و چه چهارچوبی برای اندیشه‌ورزی، رفتار اجتماعی و ساخت سیاسی پیشنهاد می‌کند؟ بهره‌گیری از روش جامعه‌شناسی تاریخی و ابزار گردآوری اطلاعات اسنادی، ما را در بررسی مدعای این پژوهش، یعنی نوع خاص و ویژۀ هویت مقاومت یاری می‌رساند. بدین‌سان، فارغ از تحولات سیاسی پس از سرنگونی مرسی، حضور اخوان المسلمین در انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری سه‌دهه اخیر، چشم‌پوشی از الگوی خلافت و تلاش برای کسب اعتبار اجتماعی از طریق فعالیت‌های فرهنگی است؛ ازاین‌رو، این جنبش در دورۀ کنونی، توانش سیاسی خود را نه در باورهای از پیش اندیشیده‌شدۀ عمومی، بلکه در ارتباطات گسترده جدیدی می‌جوید که کاملا با اقناع و پذیرش استدلالی آن باورها درآمیخته است که این خود آزمون‌پذیری و اصلاح دایمی شیوه‌ها و الگوهای دینی را در اندیشه و عمل سیاسی اخوان نشان می‌دهد."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.