Skip to main content
فهرست مقالات

توزیع عادلانه انفال و منابع عمومی (مطالعه موردی هدفمندی یارانه ها)

نویسنده:

علمی-پژوهشی (وزارت علوم)/ISC (18 صفحه - از 65 تا 82)

در رویکرد اسلامی، حق برخورداری همگان از فرصت ها و بهره مندی آحاد جامعه در حد کفاف دو عنصر اساسی عدالت به معنای «اعطاء کل ذی حق حقه» است. در این چارچوب، اولین گام برای تحقق عدالت، مقابله با نابرابری اولیه در توزیع فرصت ها، منابع و امکانات عمومی (بیت المال) به نفع فقرای واقعی و محرومین جامعه ی اسلامی است. این مقاله، به بررسی روش توزیع یارانه ها در اقتصاد ایران با توجه به اقتضائات عدالت در رویکرد اسلامی می پردازد. سوال اصلی تحقیق عبارت است از اینکه ملاک توزیع عادلانه انفال و منابع عمومی کشور به ویژه در شرایط فقر و شکاف طبقاتی چیست؟ بنا به فرضیه تحقیق، در شرایط وجود فقر و شکاف طبقاتی، می توان در توزیع منابع عمومی کشور و از جمله در امر توزیع یارانه ها، حکم به جواز توزیع نابرابر به سود فقرا داد؛ تا با کاهش فاصله طبقاتی، نیل به عدالت سریع تر محقق گردد. این مقاله با روش توصیفی و تحلیلی با استفاده از آموزه های اسلامی و فقهی از یک سو، و بررسی تجربیات توزیع فعلی یارانه ها در ایران از سوی دیگر، درصدد اثبات این فرضیه و ضرورت اجرای آن در مورد توزیع یارانه ها در ایران می باشد.

خلاصه ماشینی:

در ادامه، به وضعیت یارانه در ایران و تاریخچه و چگونگی توزیع آن در سال‌های اخیر می‌پردازیم و نشان می‌دهیم که توزیع یارانه به نحو برابر بین همة مردم، اعم از فقیر و غنی، نه تنها آثار اقتصادی نامطلوبی بر جای گذاشته‌ است، بلکه از حیث ادلة فقهی و شرعی و آموزه‌های اسلامی نیز تردیدهای جدی دربارة مشروعیت آن وجود دارد؛ زیرا یارانه‌ها معمولا از درآمدهای حاصل از نفت است که یکی از مصادیق بارز انفال (مطابق نظر مشهور) بوده و توزیع برابر آن بین آحاد جامعه خلاف مصلحت است. همچنین مصباحی و میسمی پس از بحثی مفصل دربارة انفال‌بودن معادن، نتیجه می‌گیرند که عمدة منابع هدفمندی یارانه‌ها در اثر فروش بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی به قیمت واقعی و غیریارانه‌ای در بازارهای داخلی حاصل می‌شود که خود این فرآورده‌ها از نفت مستخرج از چاه‌ها و معادن نفتی به‌دست‌آمده که آنها نیز جزو معادن باطنی و طبق نظر بیشتر فقهای شیعه در زمرة انفال و تحت مالکیت امام (بیت‌المال حاکم اسلامی) قرار دارد (مصباحی و میسمی، 1394، ص135). در بخش بعد، بررسی تجربیات هدفمندی یارانه و شرایط کنونی جامعه از حیث آثار توزیع برابر یارانه‌ها و نیز عنایت به مؤلفه‌های تحقق عدالت پایدار، یعنی مصرف و درآمد در حد کفاف برای همگان و شرایط و امکان مساوی بهره‌مندی از فرصت‌ها، نشان داد که روند موجود نه تنها به سود فقرا نیست، بلکه اغنیا را از این فرصت، بیش‌تر بهره‌مند می‌سازد.


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.