گونه شناسی «تفویض» به امام مقاله

نویسنده: سبحانی، محمد تقی ؛ طباطبایی، سید محمد کاظم ؛

تحقیقات کلامی تابستان 1404 - شماره 49 رتبه: ب (‎23 صفحه - از 117 تا 139 )

کلیدواژه ها: تفویض ولایت ‌تکوینی مفوّضه ‌ خالقیّت و رازقیّت امام ولایت ‌تشریعی وساطت‌فیض غلو الوهی و صفاتی Delegation (tafwīḍ) Mufawwiḍa Imam as creator and sustainer existential guardianship (wilāya takwīniyya) legislative guardianship (wilāya tashrīʿī) mediator of divine grace divine and attribute exaggeration

fa en

چکیده:

از اوایل قرن دوّم و در بستر جامعۀ امامیه، اختلافات گسترده و روایاتی متعارض در مورد «تفویض» به امام وجود داشته ‌است. برای تبیین و حل تعارضِ این روایات، قبل از هر چیز، معناشناسیِ تفویض ضرورت دارد. «تفویض» در لغت، مشترک معنوی میان انواعِ «سپردن» و اعم از این است که فاعلیّت و سلطنت، برای «مفوِّض» محفوظ بماند و یا سلب گردد. واژۀ تفویضِ به امام ـ در عصر حضور ـ آن‌قدر دقیق نیست که بتوان با استناد به آن، در روایات نفی و اثبات، متعلّق، گستره و وضعیت فاعلیّت الهی، نسبت به امور مفوَّضِه، را روشن نمود. از این‌رو، هر روایت با استناد به شواهدِ متنی و فرامتنی، معنا‌شناسی شده و طبق حصر عقلی در اقسام ذیل طبقه‌بندی گردید: نخست، تفویض استقلالی که عقلاً محال بوده و در روایات متعدّد ـ ناظر به مفوِّضِه (=غالیان صفاتی) عصر ‌حضور ـ به کلّی، نفی شده ‌است. دوّم، تفویض جبری ‌محض، عقلاً جایز است؛ ولی در روایات، موردی از آن یافت نگردید. سوّم، تفویض ‌‌مأموری محض که عقلاً جایز بوده و در حوزۀ تکوین دنیا و آخرت، برای ملائکه اثبات شده است‌ و روایاتی اشاره به نفی آن، نسبت به امام دارد. چهارم، تفویض‌ مأموری امرٌ ‌بین ‌الامرینی که عقلاً جایز بوده و نسبت به تشریع و تکوینِ دنیا و آخرت، به صورت کلّی و گاهی هم جزیی در روایات برای امام اثبات شده‌است و روایت صریحی در نفی آن یافت نشد. به نظر می‌رسد که این گونه‌شناسی می‌تواند گام بلندی در حلّ تعارض روایات تفویض به امام باشد. تعارضی که از میانۀ قرن دوّم تا کنون، زمینه‌ساز ایجاد اختلافات درون‌شیعی و موجب اتهاماتی به شیعیان از سوی مخالفان شده است.

چکیده:

Since the early second century AH, within the Imami community, there have been extensive disagreements and contradictory hadiths regarding the concept of tafwid (delegation) to the Imam. To clarify and resolve the conflict among these hadiths, a semantic analysis of tafwid is essential. In its lexical sense, tafwid univocally refers to various forms of "entrustment," encompassing whether the authority and agency remain with the delegator or are relinquished. The term tafwid to the Imam—during the era of their presence—is not precise enough to clearly determine, based solely on these hadiths, the object, scope, and nature of divine agency concerning the delegated matters. Therefore, each hadith has been semantically analyzed based on textual and contextual evidence and classified according to conceptual dilemmatic categorizations (hasr ʿaqli) into the following types: First, independent tafwid, which is rationally impossible and has been entirely negated in numerous hadiths addressing the mufawwida (exaggerators of divine attributes) during the era of presence. Second, absolute deterministic (jabri) tafwid, which is rationally permissible but not found in any hadiths. Third, absolute commissioned (maʾmuri) tafwid, which is rationally permissible and has been established for angels in the realm of worldly and otherworldly creation, though some hadiths negate its applicability to the Imam. Fourth, commissioned tafwid as an intermediate matter, which is rationally permissible and has been affirmed in hadiths, both generally and sometimes specifically, for the Imam in matters of legislation and worldly/otherworldly creation, with no explicit hadith negating it. This categorization appears to be a significant step toward resolving the conflict among hadiths on tafwid (delegation) to the Imam—a conflict that, since the mid-second century AH, has fueled disputes among the Shia and led to accusations against Shias from opponents.

دریافت فایل ارجاع :
(پژوهیار, , , )

لینک کوتاه:

ورود / عضویت

برای مشاهده متن مقاله و یا دانلود آن لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.

ورود