چکیده مقالات - مجله قرآن و علم مقاله

چکیده:

انقلاب مجید اسلامی ایران در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ هـ.ش (۱۱ فوریه ۱۹۷۹ م) به رهبری امام خمینی آثار بسیاری در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، علمی، اقتصادی و غیره داشت؛ از جمله اینکه نقش انقلاب اسلامی در ظهور و رشد مطالعات قرآنی بسیار بزرگ بود. اما در مورد مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن و علوم انسانی، پیش از انقلاب کار واحدی وجود نداشت و به لطف انقلاب اسلامی، این پژوهش‌ها در سه محور پایه گذاری شد: محور مطالعات میان‌رشته‌ای مانند (تفسیرها، کتاب‌ها، مجلات و کنفرانس‌ها)، محور آموزش میان‌رشته‌ای مانند (ایجاد تخصص‌های مقطع دکترا و کارشناسی ارشد در زمینه قرآن و علوم، و تخصص‌های معارف اسلامی و علوم انسانی) و محور نظریه‌پردازی میان‌رشته‌ای مانند (نظریه تفسیر موضوعی میان‌رشته‌ای، اعجاز معرفتی و نظریه‌های مرتبط مانند نظریه بطن، نسخ تمهیدی و تدریجی ...). این محورها با تشویق رهبر انقلاب اسلامی و تلاش‌های حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌های آکادمیک، توسعه چشمگیری یافته‌اند. انسان همواره امیدوار بوده است که خود را به جایگاهی که در قرآن برایش ترسیم شده ارتقا دهد؛ به همین منظور، از میان تمام راه‌ها، هنر و زیبایی را برگزیده است و برای پیمودن این راه، قرآن و سنت دو راهنمای هنرمند مسلمان بوده‌اند. او به الگوی اعلا یعنی روح تعالیم قرآنی و بیان وحدت الهی و ابعاد ربانی انسان پایبند بوده است. این مقاله می‌کوشد به سوالات زیر پاسخ دهد: میزان تأثیر قرآن بر هنر اسلامی و اصول زیبایی‌شناسی حاکم بر آن چقدر است؟ منبع الهام خلاقیت هنری را کجا بیابیم؟ در واقع، این مقاله با بهره‌گیری از قرآن کریم و سنت شریف، به دنبال هستی‌شناسی هنر اسلامی است و نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در هنر اسلامی، تصویرگر ازلی، ذات مطلق الهی است و در هنر اسلامی، قرآن و سنت دو منبع برای شناخت اسرار و صورت‌های اشیاء هستند. نویسنده معتقد است که هنر و زیبایی در هنر اسلامی و نزد هنرمند مسلمان، نتیجه ذوق اوست و منبع الهام هنرمند از طریق متن حاکم بر این زیبایی یعنی قرآن و سنت پیامبر (ص) و ائمه (ع) خواهد بود. امر دیگر این است که تصویر و صنعت اسلامی از دیدگاه زیبایی‌شناختی الهام گرفته از این دو متن روحانی (قرآن و احادیث پیامبر و ائمه) نشأت گرفته است. زوجیت در آیات بسیاری از قرآن بیان شده است، به‌ویژه وجود آن، نه تنها در انسان، حیوان و گیاه، بلکه در همه چیز؛ و از جمله آیاتی که از زوجیت عمومی در موجودات سخن گفته است، آیه ۴۹ سوره ذاریات است که مفسران در تفاسیر خود به آن پرداخته‌اند. در این مقاله، اقوال تفسیری مربوط به زوجیت عمومی گردآوری شده است و تردیدی نیست که یکی از معجزات قرآن اشاره به زوجیت عمومی در همه چیز است که ۱۴ قرن پیش از آن مطرح شده بود؛ موضوعی که برخی جنبه‌های آن در قرن اخیر و پس از صدها سال و اکتشافات جدید در زمینه تابش هسته‌ای آشکار شد، که ناتوانی در توصیف ماهیت این پدیده را بیان کرد و افق‌های جدیدی در فیزیک گشود که منجر به ایجاد شاخه جدیدی در فیزیک مدرن برای توصیف بسیاری از پدیده‌های مدرن شد. ظهور فیزیک مدرن و توسعه آزمایش‌ها برای درک این پدیده‌ها در فیزیک اتمی و همچنین ورود نظریه‌های جدید برای توصیف رفتارهای فیزیکی، باعث کشف ذرات زیراتمی شد؛ ذراتی که با گذشت زمان زوجیت آن‌ها و زوجیت ماده ضد آن اثبات شده است. این تحقیق بر آن است تا زوجیت عمومی را از طریق آیات قرآنی و در فیزیک زیراتمی و فیزیک هسته‌ای مطالعه کند. تفسیر مطابق با الزامات زمان و مکان ـ به‌ویژه اگر طبق معیارهای صحیح باشد و از وقوع در تفسیر به رأی و استنباط‌های شخصی پرهیز شود ـ از مبرم‌ترین فرآیندها برای پاسخگویی به نیازهای انسان معاصر است. مطالعه ابعاد الزامات زمان و مکان و توجه به مبانی و اصول تفسیر مطابق با نیازهای عصر (عدم تحریف قرآن، وحیانی بودن الفاظ قرآنی، حجیت ظواهر قرآنی، خلود قرآن) و پایبندی به قواعد و قوانین آن (عدم مخالفت با سنت قطعی و حکم عقل قطعی و حقایق علمی قطعی)، روش‌ها و راهکارها (نظریه بطن با دیدگاه‌های مختلف، به‌ویژه نظریه علامه معرفت در استخراج بطن از آیات قرآن، و نسخ بر اساس نسخ مشروط، تدریجی و تمهیدی، نظریه خلأ شهید صدر، تفسیر موضوعی (در قرآن و خارج از آن و مطالعات میان‌رشته‌ای)، و نظریه‌های شهید مطهری (عقل تشریعی، مرجعیت علمی اهل بیت (ع) و امام خمینی (رح) (توجه به اجتهاد مدرن، نقش زمان و مکان در اجتهاد، نقش عرف در تفسیر معاصر، بنای علوم انسانی بر قرآن، روش‌های علمی و اجتماعی)) از جمله راهکارها و روش‌های تفسیری برای تفسیر قرآن مطابق با الزامات زمان و مکان است. این مقاله می‌کوشد به این سوال پاسخ دهد: اصول و روش‌های تفسیر قرآن مطابق با الزامات عصر چیست؟ و روش‌شناسی مطالعه، تحقیق کتابخانه‌ای و اسنادی با سبک توصیفی-تحلیلی و روشمند بر پایه استخراج دستاوردهای کاربردی است. این مقاله هدف دارد دیدگاه‌های دو متفکر معاصر (امام خمینی و علامه مودودی) را درباره سلطه و ولایت ارائه دهد. آنچه میان مسلمانان از جمله امام خمینی و علامه مودودی مورد اتفاق است، اثبات ولایت و سلطه پیامبر (ص) از سوی خداوند متعال است، اما اختلاف میان آن‌ها بر سر این است که چه کسی پس از وفات ایشان ولایت و سلطه را بر عهده می‌گیرد. امام خمینی و علامه مودودی در این باره دو نظریه متفاوت ارائه کرده‌اند؛ مودودی معتقد به خلافت غیرمعصوم است و در تبیین آیه ۵۵ سوره نور (لیستخلفنهم فی الارض) به آن پرداخته که از طریق آن استخلاف عموم مردم را می‌بیند، و این به معنای خلافت غیرمعصوم است و می‌گوید مردم هستند که خلیفه را پس از پیامبر انتخاب می‌کنند، که البته او غیرمعصوم است. اما امام خمینی به قول به امامت می‌پردازد که آن را حقی الهی می‌داند. بنابراین با هدف نقد نظریه خلافت غیرمعصوم (سلطه و ولایت) در پرتو آیات و روایات و مطابق با نظر مودودی و امام خمینی، تهیه یک مطالعه مستقل در این زمینه ضروری به نظر می‌رسد. اصل وفای به عهد، قاعده اصلی قانون معاهدات، در تعالیم قرآنی برخلاف حقوق بین‌الملل دارای قدرت مضاعفی است؛ برخلاف حقوق بین‌الملل، نه خروج اختیاری و نه تغییر اساسی شرایط در زمان انعقاد معاهده، توجیه‌کننده عدم پایبندی به معاهدات توافق شده نیست. از دیدگاه این کتاب آسمانی، تنها استثنا برای این قاعده اساسی در حوزه معاهدات، نقض تعهدات بین‌المللی از سوی طرف‌های معاهده است. این مقاله با روش تفسیر موضوعی میان‌رشته‌ای، جامعیت آیات الهی در عهد را اثبات می‌کند که بر ضرورت اجرای حقوق و تعهدات ناشی از معاهدات دلالت دارد و ثانیاً قدرت و اصالت این قاعده را در روابط بین‌الملل در دو حوزه ماهیت تعهد و دامنه زمانی و جمعیتی روشن می‌سازد.