Abstract:
نرماشیر در جنوب شرقی کرمان در مسیر راههایی واقع است که مرکز و غرب فلات ایران را به جنوب شرق و سواحل دریای عمان پیوند میدهد. از این رو شواهدی از استقرارها و استحکامات مرتبط با آن در این ناحیه شکل گرفته است. هدف این مقاله تبیین ویژگیهای معماری این بناهاست. این پرسشها مطرح است که استحکامات دفاعی دشت نرماشیر چه ویژگیهایی دارند؟ موقعیت آنها متاثر از چه عواملی بوده و از چه الگویی پیروی میکند؟ روش گردآوری دادهها میدانی و کتابخانهای و روش پژوهش توصیفیـتحلیلی است. از دستاوردهای پژوهش میتوان به وجود الگویی خطی در توزیع فضایی استحکامات دفاعی، وجود شبکهای از برجهای منفرد همسان، پیروی عناصر معماری از توپوگرافی و عدم وجود الگوی ثابت در نقشه آنها، ساخت آنها بر فراز سکوهای طبیعی صعبالعبور، ساخت بناها بر محور جنوبشرقیـشمالغربی برای مقابله با تاثیرات آبوهوایی و بادهای سهمگین، مصالح همساز با اقلیم و ضخامت دیوارها برای عایقبندی بهتر اشاره کرد.
Machine summary:
از دسـتاوردهای پژوهش می توان به وجود الگویی خطی در توزیع فـضایی اسـتحکامات دفـاعی ، وجود شبکه ای از برج های منفرد همسان ، پیروی عناصر معماری از توپـوگرافی و عدم وجود الگوی ثابت در نقشه آنها، سـاخت آنهـا بـر فـراز سـکوهای طبیعـی صعب العبور، ساخت بناها بر محور جنوب شـرقیــشـمال غربـی بـرای مقابلـه بـا تأثیرات آب وهوایی و بادهای سهمگین ، مصالح همساز با اقلیم و ضخامت دیوارها برای عایق بندی بهتر اشاره کرد.
پرسش های مقاله این است که استحکامات دفاعی دشت نرماشیر چه ویژگی هـایی دارنـد؟ موقعیت آنها متأثر از چه عواملی بوده و معماری آنها از چه الگوهایی پیروی میکند؟ در بررسی های سطحی و پیمایشی روشمند باسـتان شـناختی نگارنـدگان در شهرسـتان نرماشیر، آثاری از اواخر ساسانی تا قاجار شناسـایی شـد کـه شـامل قـلاع شـمس آبـاد، چُغوک آباد، جلال آباد، جمالی ، رفیع آباد، قلعه شهید و بـرج هـای عنایـت آبـاد، ضـیاءآباد و خیرآباد هستند.
پنجره با طاق هشتی شکل ، روزنه های دیده بانی و تیرکش های فلش مانند قلعه رفیع آباد بنایی با نقشه ی مربع و ابعـاد ١٠٠×١٠٠ متـر و دارای سـردر ورودی ، بـرج دیده بانی ، حیاط های اندرونی و بیرونی و فضاهای مسکونی و خدماتی است که بـه عنـوان قلعه اربابی و مسکونی مورد استفاده بوده و در هنگام تهاجم دشمن کارکرد دفاعی و نظامی می یافته است (تصویر ٤).
توزیع فضایی قلاع نرماشیر در صدر اسلام و سده های میانی بر پایه ی گونه های سفال شاخص از جمله قطعات سفال آبی وسفید شـاخص دوره صـفوی ، حیات شهر قدیم نرماشیر تا دوره صفوی به صورت محدودتری ادامه داشته و احتمالاً ارگ چغوک آباد نیز تا این زمان مورد استفاده بوده است .
(
, 
, 
)
