Abstract:

مجتبی مینوی (1282-1355) از چهره‌های شاخص فرهنگی کشور، برآیند دو پایگاه «حوزۀ کلاسیک مدرسی» و «نهاد تحقیقی و دانشگاهی» است. مطالعات گستردۀ او در تاریخ و ادب و فرهنگ و متون سبب گردید تا با عنوان منتقدی برجسته شناخته شود. یکی از حوزه‌های مطالعه و تحقیق او در متن، مربوط به «تصوّف و عرفان» است. نوشته‌های او در باب آزادی، تسامح، عبرت آموزی از تاریخ و مانند آن، بر ناظر بودن دیدگاه او در عرفان و تصوّف صحه می‌گذارد. همین شیوۀ تحقیق مینوی، نگاه انتقادی او را نیز در پی دارد و تفاوت نگرش او را با دین پژوهان و صاحب نظران حوزۀ عرفان و تصوّف – همچون هانری کربن و سید حسین نصر که به تفکّر فرا تاریخی تأکید می‌ورزند- آشکار می‌سازد.

Machine summary:

البته باید خاطر نشـان کـرد اوّلاً، همۀ مطالعات مینوی در پهنۀ فرهنگ اسلامی نیسـت و ثانیـاً، از مجمـوع نوشـته هـای مینوی می توان نتیجه گرفت که او مقولۀ عرفان و تصوّف را به گونۀ جانبدارانـه یـا از نگـاه شیفتگی و مجذوب شدن پی نمی گیرد، بلکه می کوشد این نحله را بر پایـۀ شـناخت دقیـق معرفی کند و نگاه تاریخی خود را نیز همواره از نظر دور ندارد: از وقتی که بشر پا به مرحلۀ تعقّل و تفکّر گـذارده اسـت حکمـا و فلاسـفه و رسـل و عرفا و متصوّفه و علما همواره سعی کرده اند که برای نوع بشر مقصد و مطلوبی بـالاتر از هوای نفس و اغراض و امیال حیوانی که خوردن و خفتن و شـهوت رانـدن باشـد، تعیین کنند و این میل بشر به این که خود را از آنچه آفریده است ، بهتر کند. مینوی به همین ترتیب ، بهره مندی افراد از زندگی را با اختلاف درجات مادی و معنـوی و روحی – با شواهد و امثله ای از ادب فارسی - نشان می دهد و عاقبت خاطر نشان می کند: و عدّۀ قلیلی از نوع بشر در تمامی ادوار تاریخ بوده اند که خواه از راه استغراق در دیـن یا عرفان یا تصوّف ، و خواه از راه علاقۀ شدید به سایر جنبه های عقلی و روحانی بشـر (مانند فلسفه و حکمت و علوم ریاضی ) خود را از همۀ لذّات حسّی و جسمی محروم ساخته اند و برای بقای نفس به حدّ اقلّ قناعت کرده اند (همان : ٤٤٣).

Download citation file :
(پژوهیار, , , )

Shortlink: