Skip to main content
فهرست مقالات

تبیین و مقایسه کارکرد نخبگان سیاسی و ایلی کرد در دوره های صفویه و قاجار 1344 - 907 ق / 1925 - 1521 م

نویسنده:

علمی-پژوهشی/ISC (30 صفحه - از 29 تا 58)

کلیدواژه ها :

صفویه ،قاجار ،دولت مرکزی ،نخبگان کرد ،قاجار جغرافیای اسلامی ،مسالک و ممالک نگاری ،احمدبن طیب سرخسی ،سفرنامه سرخسی

کلید واژه های ماشینی : ایل ، قاجار ، دورۀ صفوی ، سیاسی ، دولت ، نخبگان ، نخبگان سیاسی و ایلی ، تاریخ ، دوره‌های صفویه و قاجار ، حکومت

این نوشتار به‌روش تاریخی و با تأکید بر نگاه جامعه‌شناسانه به تاریخ، در چارچوب نظری دو گفتمان هویت ایرانی و روابط نخبگان با حوزۀ قدرت سیاسی، تلاش می‌کند به تبیین و مقایسۀ جایگاه و کارکرد دولت‌مردان و نخبگان سیاسی و ایلی عشیره‌ای کرد در دو دورۀ صفویه و قاجار بپردازد. از مهم‌ترین یافته‌های این تحقیق آن است که در مجموع دو دوره، از نظر قومی و مذهبی، مانعی جدی بر سر راه ارتقای دولت‌مردان و نخبگان کرد در مراتب اداری و سیاسی دولت مرکزی ایران وجود نداشته و نخبگان مذکور در هر دو دوره تا عالی‌ترین مراتب قدرت بالا رفته‌اند. هم‌چنین دیگر یافتۀ این پژوهش نشان می‌دهد که برآیند نهایی کارکرد دولت‌مردان و نخبگان کرد، در مسیر تأمین منافع و تحکیم امنیت و پیگیری اهداف ملی دولت مرکزی ایران بوده است. احمدبن طیب سرخسی، شاگرد و مصاحب کندی، از آغازگران جریان فلسفه یونانی در میان مسلمانان به شمار می‌رود. او که در بسیاری از شاخه های علم متفنن بود، برخی از کتب علمی- فلسفی یونانی را به زبان عربی ترجمه یا اقتباس کرد؛ با این همه، هیچ یک از آثار او به دست ما نرسیده است. در میان آثار منسوب بدو، چند کتاب و رساله در جغرافیای ریاضی و وصفی به چشم می خورد؛ یکی از این آثار، سفرنامه سرخسی است به جزیره، شامات و فلسطین. برخی فقرات و عبارات این سفرنامه در منابع کهن عربی پراکنده است که با گردآوری و توضیح آنها، می توان بخشی از سفرنامه را بازسازی کرد و بدین ترتیب وضعیت جغرافیایی بخشی مهم از جهان اسلام را در اواخر قرن سوم هجری فراروی قرار داد.

خلاصه ماشینی:

"ضمن این‌که ایفای نقش نخبگان کرد در عرصۀ مدیریت بحران که به‌طور مستقیم، حفظ و تثبیت دولت مرکزی را در پی دارد، در چارچوب دیدگاه‌هایی که تعامل بخش‌های قومی جامعه را با حاکمیت برپایۀ تضاد یا تعامل یک اقلیت محروم و منزوی با حاکمیت تعریف و تحلیل می‌کند (روشه،1366: 125 - 124) قابل تبیین نیست و اصولا شاید به‌سادگی نتوان ایلات و طوایف و خاندان‌های متعدد کرد را که در بخش‌های مختلف کشور پراکنده شده و در عرصه‌های گوناگون قدرت و حکومت حضور مؤثر دارند، اقلیتی به‌شمار آورد که به‌ناچار و از سر اضطرار به همکاری با حکومت تن داده و برپایۀ تضاد همیشگی با حاکمیت، دائما در پی یافتن زمینه و فرصتی برای پی‌جویی منافع خود و جدا کردن حساب خویش از حاکمیت است. علاوه بر این در سفرنامه‌های سه‌گانة یارمحمدخان سهام‌الدولة شادلو، ایلخانی کردهای شادلو مستقر در بجنورد خراسان و سفرنامۀ خاوربی‌بی خواهر وی در سال‌های 1307 و 1312 و 1319 ق (سهام‌الدوله،1374: ث) و هم‌چنین سفرنامۀ ابوالحسن‌خان اردلان و خاطرات چراغعلی‌خان زنگنه و حسین‌قلی‌خان مافی و عزالممالک اردلان نیز گذشته از شرح و توصیف مطالب و ویژگی‌های گوناگون اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی مناطق مختلف کشور، قرینه‌های تاریخی قابل‌اعتنایی که گویای پی‌جویی تعلقات ملی و کشوری پدیدآورندگان این آثار، در مقام نخبگان و دولتمردان کرد و مدیران ارشد کشور در دورۀ قاجار، از جمله دفاع از تمامیت ارضی، مقابله با بحران‌های کشوری، تلاش برای اصلاح و آبادانی کشور و مانند آن، به‌چشم دید."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.