Skip to main content
فهرست مقالات

مطالعه تطبیقی دو نظام اخلاقی رازی و غزالی در عجب

نویسنده:

ISC (16 صفحه - از 39 تا 54)

کلیدواژه ها :

اخلاق ،ﻏﺰاﻟﻲ ،عجب ،حب نفس ،زکریای رازی

کلید واژه های ماشینی : غزالی ، نظام اخلاقی رازی و غزالی ، نظام اخلاقی ، نفس ، رذایل ، غزالی مفهوم‌سازی دینی ، رفتار ، انگاره ، حب نفس ، بیماری

عجب به‌منزله یک رذیلت در رفتار ارتباطی درون‌شخصی در غالب آثار اخلاقی مورد بحث قرار می‌گیرد. رازی بر مبنای طب‌انگاری اخلاق و با رهیافت سلامت‌محور به تحلیل این نفس می‌پردازد. غزالی با نظام اخلاق تلفیقی، عجب را بر مبنای دیدگاه کلامی خود تحلیل می‌کند. غزالی مفهوم‌سازی دینی از عجب ارائه می‌کند. علاوه ‌بر مفهوم‌سازی عجب، تحلیل منشأ آن، شیوه پیشگیری و درمان و نیز روش‌شناسی رازی و غزالی در مواجهه با عجب مسائل این مقاله است. رازی عجب را حاصل حب نفس و مداخله آن در پردازش اطلاعات عقل سنجشگر می‌داند که ارزیابی فرد را از رفتارش وهم‌آلود می‌سازد؛ ولی غزالی عجب را ناشی از جهل به انتساب نعمت‌ها به خدا می‌داند. بر این اساس شیوه پیشگیری و درمان عجب در این دو دیدگاه اخلاقی متمایز می‌شود.

خلاصه ماشینی:

"علاوه ‌بر مفهوم‌سازی عجب، تحلیل منشأ آن، شیوه پیشگیری و درمان و نیز روش‌شناسی رازی و غزالی در مواجهه با عجب مسائل این مقاله است. (طوسی، 1375: 1 / 4 و 5) پس در این تعریف عجب هرچند احساس خاص و انگاره خاص نسبت به دارایی‌های خویش است، نمی‌توان آن را صرفا گونه‌ای از رفتار ارتباطی درون شخصی انگاشت؛ بلکه حقیقت عجب به رفتار ارتباطی فراشخصی 1 (ارتباط بین فرد و خدا) برمی‌گردد. (غزالی، بی‌تا، الف: 3 / 777؛ همو، بی‌تا، ب: 725) تحلیل تعریف دوم: غزالی در این تعریف عجب را در رفتار ارتباطی بین شخصی مطرح می‌کند و آن را در ارتباط با ارائه خدمت و خیررسانی به دیگری مطرح می‌سازد. وی در مقام درمان این بیماری تحلیلی ارائه می‌دهد که به گمان ما این تحلیل سبب چرخش مفهوم‌سازی عجب به وسیله غزالی شده است: کمال و زیادت میان بشر به صورت مشاع و مقسوم است؛ یعنی بین مردم به نحو مشترک تقسیم شده است. رازی بر آن است که در جمع افراد دون‌مایه بودن سبب مقایسه خود با آنان می‌شود و همین امر پردازش اطلاعات را درخصوص رفتار خویش مختل می‌کند؛ یعنی فرد همیشه خود را از افراد فرومایه، برتر می‌یابد و هوا این اطلاعات درست (بهتر بودن از فرومایگان) را به حکم کلی بهتر بودن به طور مطلق تبدیل می‌کند و سبب رهزنی و عجب می‌شود."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.