Skip to main content
فهرست مقالات

عرفان و راه برون رفت از بحران سیاسی در اندیشه سیاسی قطب الدین نیریزی

نویسنده:

علمی-پژوهشی (حوزه علمیه) (20 صفحه - از 105 تا 124)

کلیدواژه ها :

اندیشه سیاسی ،سیاست ،ریاست ،ذهبیه ،نیریزی ،عهدنامه مالک ،سیاست ،‫ﻧﻴﺮﻳﺰی ،اﻧﺪﻳﺸﺔ ﺳﻴﺎﺳﻲ ،ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﺔ ﻣﺎﻟﻚ ،ذﻫﺒﻴﻪ ،رﻳﺎﺳﺖ‬‬

کلید واژه های ماشینی : ﺑﺮونرﻓﺖ ، اندیشه سیاسی قطب‌الدین نیریزی ، اندیشه سیاسی ، بحران سیاسی ، راه برون‌رفت از بحران سیاسی ، عرفان و راه ، بحران سیاسی در اندیشه ، ‫ﻋﺮﻓﺎن و راه ، عرفان و راه برون‌رفت ، ﻧﻴﺮﻳﺰی ﺷﻴﺮازی

‫»ﺳﻴﺪﻗﻄﺐاﻟﺪﻳﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﻧﻴﺮﻳﺰی ﺷﻴﺮازی« از ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ و ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬارﺗﺮﻳﻦ اﻧﺪﻳﺸﻤﻨﺪان‬‬‬‫ﺳﻴﺎﺳﻲ اواﺧﺮ دوره ﺻﻔﻮﻳﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ ﺗﺎ ﻛﻨﻮن از اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ وی، ﻏﻔﻠﺖ ﺷﺪه‬‬‬‫اﺳﺖ. ﺑﻪﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ ﻳﻜﻲ از دﻻﻳﻞ ﻏﻔﻠﺖ از اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ »ﻧﻴﺮﻳﺰی«، ﺟﺎﻳﮕﺎه رﻓﻴﻊ وی‬‬‬‫در ﺗﺎرﻳﺦ ﻋﺮﻓﺎن ﺷﻴﻌﻲ و ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﮕﺎه ﺑﻪ اﻳﻦ ﺑ‪‬ﻌﺪ او ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﺎ در اﻳﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ ﺑﻪ اﻧﺪﻳﺸﻪﻫﺎی ﺳﻴﺎﺳﻲ‬‬‬‬‬‫ﻧﻴﺮﻳﺰی ﺑﻪﻣﺜﺎﺑﺔ ﻳﻜﻲ از ﻧﻤﺎﻳﻨﺪﮔﺎن اﺻﻠﻲ اﻧﺪﻳﺸﺔ ﺳﻴﺎﺳﻲ ـ ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ در اﻳﺮان ﻣﻲﭘﺮدازﻳﻢ و‬‬‬‫اﺛﺒﺎت ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻛﺮد ﻛﻪ ﻧﻴﺮﻳﺰی، ﭼﮕﻮﻧﻪ از ﻣﺒﺎﻧﻲ ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ و ﺷﺮاﻳﻂ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ دوران ﺻﻔﻮﻳﺎن در‬‬‬‫آﺧﺮﻳﻦ ﺳﺎﻟﻬﺎی ﺣﻜﻮﻣﺖ اﻳﻦ ﺧﺎﻧﺪان، ﺳﻨﺨﻲ از اﻧﺪﻳﺸﺔ ﺳﻴﺎﺳﻲ را ﻋﺮﺿﻪ ﻣﻲﻛﻨﺪ؛ ﺳﻨﺨﻲ ﻛﻪ‬‬‬ ‫دارای دو رﻛﻦ اﺳﺎﺳﻲ ﻣﺒﺎﻧﻲ دﻳﻨﻲ و ﻗﻮاﻋﺪ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ ﺣﻘﻮق ﻣﺮدم اﺳﺖ.‬‬

خلاصه ماشینی:

"‬‬‬ ‫ﻗﻄﺐاﻟﺪﻳﻦ ﻧﻴﺮﻳﺰی، راه ﺣﻞ ﻧﻬﺎﻳﻲ در وﺿﻌﻴﺖ ﺑﺤﺮاﻧﻲ ﻓﻮق را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻳـﻚ ﻣﻴﺜـﺎق و‬‬‬ ‫ﺗﻌﻬﺪﻧﺎﻣﻪ ﮔﺮوﻫﻲ ﺑﺮ ﻣﺒﻨﺎی ﻋﻬﺪﻧﺎﻣﻪ ﻣﺎﻟﻚ اﺷﺘﺮ ﻣﻲداﻧﺪ: در ﺣﺪﻳﺚ آﻣﺪه اﺳﺖ ﻛـﻪ »ﺑـﺮای‬‬‬ ‫ﻫﺮ ﻣﺸﻜﻠﻲ ﻗﺮﻋﻪای وﺟﻮد دارد«]ﺣﺮ ﻋـﺎﻣﻠﻲ، 7631، ج 81، ص871[ ﺷـﻤﺎ ﻧﻴـﺰ ﭘـﺲ از‬‬‬ ‫611‬‬‬ ‫ ﻗﺮﻋﻪ ﺑﺮ ﻳﻚ ﺷﺎه از اﻳﻦ ﺳﻠﺴﻠﺔ ﺑﺰرگ ﺻﻔﻮی آراﺋﺘﺎن را ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻛﻨﻴﺪ و ﺑﺮ اﺳﺎس آﻧﭽـﻪ‬‬‬ ‫اﻣﻴﺮ ﻣﺆﻣﻨﺎن7، ﻣﺎﻟﻚ اﺷـﺘﺮ را ﺑـﺪان دﺳـﺘﻮر داده و از او ﺗﻌﻬـﺪ ﮔﺮﻓﺘـﻪ از ﺷـﺎه، ﻣﻴﺜـﺎق‬‬‬ ‫ﺑﮕﻴﺮﻳﺪ. آن اﻣﺎم، ﻗﺎﻧﻮن، ﺣﻜﻮﻣﺖ و اﻣﺎرت و اداره ﺷـﻬﺮ و ﻛﻴﻔﻴـﺖ ﺑﺮﺧـﻮرد ﺑـﺎ‬‬‬ ‫رﻋﻴﺖ »و اﻳﻨﻜﻪ آﻧﻬﺎ را ﺻﻨﻒﻫﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻛﺎر ﺑﺮﺧﻲ ﺟﺰ ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻲ دﻳﮕﺮ ﺳﺎﻣﺎن ﻧﻤﻲﻳﺎﺑﺪ ﻛـﻪ‬‬‬ ‫از ﺟﻤﻠﻪ آﻧﻬﺎﻳﻨﺪ ﻟﺸﮕﺮﻳﺎن اﻟﻬﻲ، دﺑﻴﺮان ﻛﻪ ﻧﺎﻣﻪﻫﺎی ﻋﻤﻮﻣﻲ و ﻳﺎ ﺧﺼﻮﺻﻲ ﻣـﻲﻧﮕﺎرﻧـﺪ و‬‬‬ ‫داوران دادﮔﺴﺘﺮ، ﻛﺎرﮔﺰاران ﻛﻪ ﺑﻪ اﻧﺼﺎف و ﻣﺪارا ﻋﻤﻞ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ، اﻫﻞ ﺧﺮﻳﺪ و ﺧﺮاجاﻧﺪاز‬‬‬ ‫اﻫﻞ ذﻣﻪ و ﺗﻮدهﻫﺎی ﻣﺴﻠﻤﺎن ﻣﺮدم، ﺑﺎزرﮔﺎﻧﺎن، اﻫﻞ ﺣﺮﻓﺖ و ﺻـﻨﻌﺖ، ﻃﺒﻘـﻪ دونﭘﺎﻳـﻪ از‬‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن و راه ﺑﺮونرﻓﺖ از ﺑﺤﺮان ﺳﻴﺎﺳﻲ در اﻧﺪﻳﺸﺔ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﻄﺐاﻟﺪﻳﻦ ﻧﻴﺮﻳﺰی / ﻣﻬﺪی ﻓﺪاﻳﻲ ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ و ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﻴﻦ ﺧﺴﺮوﭘﻨﺎه‬‬‬ ‫ﺣﺎﺟﺖﻣﻨﺪان و دروﻳﺸﺎن«9 )ﻧﻴﺮﻳﺰی، 1731، ص48(. ‬‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن و راه ﺑﺮونرﻓﺖ از ﺑﺤﺮان ﺳﻴﺎﺳﻲ در اﻧﺪﻳﺸﺔ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﻄﺐاﻟﺪﻳﻦ ﻧﻴﺮﻳﺰی / ﻣﻬﺪی ﻓﺪاﻳﻲ ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ و ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﻴﻦ ﺧﺴﺮوﭘﻨﺎه‬‬‬ ‫ﺑﻪﻧﻈﺮ ﻣﻲرﺳﺪ آﻧﭽﻪ ﻫﻤﺪاﻧﻲ »ﺣﻜﻤﺖ ارﺑﻌﺔ ﻋﻤﻠﻴﻪ« ﻣﻲﻧﺎﻣﺪ، ﺑﻪ ﺗﺄﺳﻲ از اﺳﻔﺎر ارﺑﻌـﺔ‬‬‬ ‫ﻣﻼﺻﺪرا ﺑﺎﺷﺪ؛ زﻳﺮا در ﺟﺎی دﻳﮕﺮی ﺑﻪ ﭼﻬﺎر ﺳﻔﺮ اﻧﺴﺎن، اﺷﺎره ﻣـﻲﻛﻨـﺪ ﻛـﻪ در ﻋﻨـﻮان‬‬‬ ‫ﺗﻔﺎوﺗﻬﺎﻳﻲ ﺑﺎ اﺳﻔﺎر ﻣﻼﺻﺪرا دارد و ﻫﺮ ﻣﺮﺣﻠﻪ را ﺣﺎوی ﻣﺮﺗﺒـﻪای از ﺣﻜﻤـﺖ ﻋﻤﻠـﻲ در‬‬‬ ‫51‬‬‬ ‫ﻧﻈﺮ ﻣﻲآورد. ﻣﻮﻟﻲ اﺣﻤﺪ ﻫﻤﺪاﻧﻲ، ﻧﻤﺎﻳﻨﺪه ﺣﻜﻤﺖ اﻟﻬﻲ ﺷﻴﻌﻪ ﭘـﺲ از ﺻـﺪرا اﺳـﺖ ﻛـﻪ ﻣﻌﺘﻘـﺪ ﺑـﻪ ﺗﺸـﻜﻴﻚ‬‬‬ ‫ﻋﺮﻓﺎن و راه ﺑﺮونرﻓﺖ از ﺑﺤﺮان ﺳﻴﺎﺳﻲ در اﻧﺪﻳﺸﺔ ﺳﻴﺎﺳﻲ ﻗﻄﺐاﻟﺪﻳﻦ ﻧﻴﺮﻳﺰی / ﻣﻬﺪی ﻓﺪاﻳﻲ ﻣﻬﺮﺑﺎﻧﻲ و ﻋﺒﺪاﻟﺤﺴﻴﻦ ﺧﺴﺮوﭘﻨﺎه‬‬‬ ‫ﺳﺎﺣﺖﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻫﺴﺘﻲ و ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ."


برای مشاهده محتوای مقاله لازم است وارد پایگاه شوید. در صورتی که عضو نیستید از قسمت عضویت اقدام فرمایید.